“Geluk is niet de enige leidraad voor een goed leven”

Interview met hoogleraar emeritus Positieve psychologie Jan Walburg

Jan Walburg, voormalig directeur van het Trimbos instituut, emeritus-hoogleraar Positieve psychologie aan de Universiteit TwentheHoewel hij alweer even met pensioen is, is prof. dr. Jan Walburg nog steeds verbonden aan de Universiteit Twente. Zijn vakgebied, de positieve psychologie, wint steeds meer aan terrein.
Nicole Mulders blikt met hem terug op een aantal ontwikkelingen in zijn vakgebied en vraagt hem wat de positieve psychologie inmiddels te bieden heeft: “Geluk is heel plezierig, maar daar gaat het niet alleen om.”

Eerste hoogleraar Positieve psychologie
Jan Auke Walburg was o.a. voorzitter van de raad van bestuur van het Trimbos-instituut, de landelijke instelling voor onderzoek naar geestelijke gezondheid, mentale veerkracht en verslaving. Van 2013 tot en met 2016 was hij hoogleraar Positieve psychologie bij de Universiteit Twente aan de vakgroep Psychologie, gezondheid en technologie. Daarmee creëerde de Universiteit Twente toen de eerste Nederlandse leerstoel op dit terrein.

Van geluk naar floreren
Positieve psychologie heeft, sinds het ontstaan vijftien jaar geleden, een hele ontwikkeling doorgemaakt. Vroeger stond de bestudering van geluk, en de voorwaarden daarvoor, centraal, met daaraan gekoppeld de praktische vraag hoe iemand gelukkig kan worden. Sinds een jaar of vier gaat het vooral om de vraag hoe iemand kan floreren. “Uit wetenschappelijk onderzoek kwam de grote meerwaarde van de eigen ontwikkeling naar voren. Dat staat voorop, veel meer dan het zoeken naar geluk”, aldus Walburg.

Therapeutische praktijk
De relatie tussen positieve psychologie en gezondheid is ook veranderd. Dat danken we aan het wetenschappelijk onderzoek. Positieve psychologie heeft zich ook meer ingebed in de therapeutische praktijk. Bij psychische problemen moet men als therapeut allereerst kijken naar hoe die symptomen beperkt kunnen worden, maar zeker ook naar de mogelijkheden die de patiënt in huis heeft.

Beter omgaan met een ziekte
“Psychische ziektes zijn een last, pijnlijk en erg vervelend. Maar vaak zijn die chronisch van aard. Ook bij herstel blijven mensen kwetsbaar. Waar we ons vooral op kunnen richten, zijn de mogelijkheden om met een ziekte om te gaan. Denk daarbij aan de sterke kant van iemands karakter (moed, doorzettingsvermogen, vriendelijkheid), een sterk sociaal netwerk en andere zaken.”

Omstandigheden en eigen rol
Vanzelfsprekend zijn er omstandigheden die mede bepalen of iemand wel/niet gelukkig is. Denk bijvoorbeeld aan armoede. Dat levert zoveel stress en problemen op dat het slecht samen gaat met geluk. Mensen die in vervelende arbeidsomstandigheden werken, voelen zich eerder ongelukkig dan mensen die met plezier kunnen werken. “Maar, mensen kunnen zich buiten hun werk om ontwikkelen op een manier die ze prettig en uitdagend vinden. Bijvoorbeeld als handbaltrainer, met vrijwilligerswerk of door op kleinkinderen te passen.” Het welbevinden gaat daarmee omhoog. Iedereen heeft sterke kanten en juist de ontwikkeling van je persoonlijke capaciteiten geeft een duurzaam gevoel van welbevinden. Dat kan op je werk of erbuiten. Dat kan als je laag opgeleid bent of met een hoge opleiding. Dat heb je voor een deel zelf in de hand.”

Van preventie naar veerkracht en welbevinden
Die veranderingen hadden vanzelfsprekend effect op de inhoud van het hoogleraarschap van Walburg. Dat is ingewikkelder, en uitdagender geworden. Wat was zijn motivatie om destijds voor de positieve psychologie te kiezen?
“Met mijn werk (als directeur) voor het Trimbosinstituut was ik vooral bezig met de vraag hoe psychische problemen te voorkomen zijn. Maar ik kwam er via literatuur achter hoe wezenlijk het is mensen te ondersteunen in hun ontwikkeling en hun veerkracht te versterken. Gezondheid bevorderen we niet alleen door ziektes te bestrijden, maar ook door de aandacht te richten op geestelijk welbevinden. Ik ging me meer in deze materie verdiepen, met de achterliggende gedachte: hoe gezonder we de bevolking houden, hoe minder psychisch lijden er is.”

Vecht niet tegen imperfectie
Heeft Walburg nog adviezen? “Voor mij is leidraad dat mensen zich kunnen realiseren dat ze niet zo perfect zijn als ze hadden gehoopt. Kijken we in de spiegel, dan zien de meesten van ons een imperfect exemplaar. Ook een ziekte maakt het leven minder perfect. Maar ik vind ook dat je niet  een leven lang moet vechten tegen allerlei vervelende symptomen. Kijk met compassie naar jezelf en leg de lat niet te hoog. En doe datgene waar je goed in bent.”

Maar eisen stellen mag best
Mag je eisen aan jezelf stellen, is een vraag die dan opkomt. “Zeker! Het is goed doelen voor jezelf op te stellen. Stel heldere eisen aan jezelf. Maar het is niet slim als je het toe laat dat anderen je allerlei eisen opleggen. Dat is buitengewoon onverstandig.”

Bemoedigend
Walburg heeft ten slotte nog een bemoedigende conclusie: “De meeste mensen doen het goed wat betreft hun psychisch welbevinden. Zij zijn veerkrachtig en hebben een goede lichamelijke en mentale gezondheid. Anderen kunnen baat hebben bij yoga of meditatie . En daarnaast zijn er andere mogelijkheden om je mentale gezondheid op te krikken zoals een training in bijvoorbeeld veerkracht. En als het echt ingewikkeld wordt, weet de huisarts raad. Bijvoorbeeld met een verwijzing naar de GGZ*.”

* GGZ = geestelijke gezondheidszorg, zoals bijv. een psycholoog. Zoals ook uit dit artikel blijkt, is een psychologische therapie niet iets heel aparts, maar door de bank genomen vooral een gesprek over hoe het met je gaat en wat je daaraan kunt doen (bijv. met praktische oefeningen).

Meer weten? Jan Walburg schreef (mee) aan o.a. het Handboek Positieve Psychologie en het boek Positieve gezondheid, Naar een bloeiende samenleving (een nieuwe kijk op gezondheidsbeleid).
Op deze website vind je verder een leuke serie artikelen over de geschiedenis van de Positieve psychologie en een themanummer van de Gelukscourant, speciaal over geluk en gezondheid.

Op woensdagmiddag 28 juni vindt er een Praktijkmiddag Sturen op Geluk plaats in het stadhuis van Eindhoven. Een van de workshops gaat dan over een gezondheidsproject waar prof. Jan Walburg nauw bij betrokken is. Hier vind je het hele programma daarvan, evenals de link om je aan te melden.

Dit bericht is geplaatst in Geestelijke gezondheid, Positieve Psychologie met de tags , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *