1. De waarde van dankbaarheid

Dankbaarheid is iets wat ons helemaal niets kost. Sterker nog, we hoeven er vaak niet eens wat voor te doen! Dit is de eerste van twaalf geluksactiviteiten die gelukspsychologe Sonja Lyubomirsky op basis van wetenschappelijk onderzoek adviseert.

Het geheim van dankbaarheid
Waarin zit hem dan het geheim van dankbaarheid? Het bijzondere nut van dankbaarheid is dat het ons helpt om echt te genieten.

Vaak zijn we in het begin heel blij met iets moois wat we hebben gekregen of dat ons overkomt. Maar voor we er erg in hebben, verwatert die blijdschap en gaan we van ons bijzondere geluksgevoel weer back to normal. Ons gevoel past zich aan aan de nieuwe situatie — dit verschijnsel noemt de gelukspsychologie ‘hedonische adaptatie’.

Het werkt als volgt:

  1. We vinden iets, waarvan we gelukkiger denken te worden. Ons geluksgevoel neemt toe.
  2. Na een tijdje vermindert de vreugde die we eraan ontlenen. We keren terug naar het standaardniveau (het ‘set-point’) van ons geluksgevoel.
  3. We gaan op zoek naar iets nieuws, waarvan we gelukkiger denken te worden.

Door het geluk telkens weer in iets nieuws te zoeken, lijken we een beetje op ratten in een tredmolen. We kunnen zo hard lopen als we willen, en af en toe lijkt het of we even naar boven gaan, maar het loopwiel blijft op dezelfde plaats ronddraaien.

En nu de crux van dit verhaal: dankbaarheid doorbreekt dit mechanisme! Wanneer we ergens dankbaar voor zijn, blijven we er veel langer van genieten.

Onderzoek naar dankbaarheid
Er zijn een aantal onderzoeken naar dankbaarheid gedaan. Allemaal laten ze een verband zien tussen bijvoorbeeld ‘dankbaar zijn’ en of ‘dankbaarheid uiten’ enerzijds en geluk, optimisme of zelfs hulpvaardigheid anderzijds.

Meestal weten de onderzoekers niet of dankbaarheid de oorzaak is van al die andere mooie dingen of omgekeerd, maar wel dat ze vaak tegelijk bij iemand voorkomen.

Er zijn echter een paar onderzoeken, waaruit blijkt dat dankbaarheid een oorzakelijk effect heeft op geluk en andere eigenschappen.

Het belangrijkste onderzoek waarop Lyubomirsky zich baseert, is gedaan door Robert Emmons. Het boek Thanks! How Practicing Gratitude Can Make You Happier geeft hiervan een overzicht.

Waarvoor wil je dankbaar zijn?
Als je er eenmaal bij stilstaat, is er oneindig veel waarvoor we dankbaar kunnen zijn. Het gemakkelijkst om dankbaar te zijn, is het natuurlijk wanneer onze diepgevoelde wensen in vervulling gaan. Dankbaarheid voor de schoonheid van de natuur zal ook iedereen herkennen. En in Oosterse culturen is men vaak dankbaar (veel meer dan in het Westen) jegens de voorouders. Als je er bij stilstaat is er heel veel om dankbaar voor te zijn.

Waarom zou je bijvoorbeeld niet dankbaar  zijn voor die wonderbaarlijke computer (of telefoon of tablet) die je nu gebruikt, en voor het daarmee verbonden internet? Die had je nooit zelf kunnen maken, zelfs al was je een Einstein geweest. Eigenlijk komt onze hele moderne leefwereld voort uit de inspanning en inventiviteit van duizenden en nog eens duizenden mensen uit onze eigen en eerdere generaties. In zekere zin zijn zij allemaal onze ‘voorouders’!
Zonder dit en nog veel meer zaken zouden wij nu nog steeds de kieren in onze muren met klei dichtsmeren tegen de wind.

Zo is er nog veel meer in het leven dat we ontvangen zonder dat we er iets voor hoeven te doen.

Dankbaarheid oefenen vergt aandacht
Ergens dankbaar voor zijn, kan niet zonder dat je bij die dankbaarheid stilstaat en er aandacht aan geeft. Dat kan zijn: in stilte, in gedachten, op papier, in gebed, of in gesprek met andere mensen. Stuk voor stuk zijn dat mogelijkheden om dankbaarheid te beoefenen.

Dankbaarheid is een sociale eigenschap
Ken je mensen die wel eens ‘ondankbaar’ zijn? Hoe komt dat op je over? ‘Ondankbare hond’ is een bekende uitdrukking. De felheid ervan geeft aan hoezeer wij (tenminste een zekere mate van) dankbaarheid verwachten in het sociale verkeer. ‘Voor wat, hoort wat’ — daarbij hoeven we lang niet altijd iets terug te hebben, maar we vinden het wel gek als er zelfs geen enkel blijk van dank tegenover staat. Omgekeerd: wanneer wij onze dankbaarheid laten merken, kan het voor anderen een plezier zijn om ons te helpen of iets te ‘geven’. Op een goede en prettige manier dankbaar kunnen zijn, is misschien wel een onderschatte sociale eigenschap.

De spirituele achtergrond van dankbaarheid
Dankbaar zijn, is ook een levenswijsheid die ons door de eeuwen heen door filosofen, theologen en andere wijzen is voorgehouden. Daar zitten spirituele (en tegelijk psychologische) redenen achter, waar Lyubomirsky wat minder op ingaat.

Wanneer we beseffen hoeveel in het leven we hebben ‘gekregen’, in plaats van ‘verdiend’, maakt dit ons bescheidener. Onze trots en ons ego worden daardoor kleiner.

We krijgen daar echter wat voor terug: dankbaarheid verbindt ons met degene of hetgene aan wie wij iets te danken hebben. Het maakt onszelf ‘lichter’ en ‘losser’ en we voelen ons meer opgenomen in de verbanden om ons heen.

En ten slotte:

Als we beseffen dat we iets hebben gekregen, is het makkelijker dit tezijnertijd weer los te laten en het (als het ware) aan het leven ‘terug te geven’.

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)Ga nu verder naar: Geluksactiviteit 2. Cultiveer optimisme

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *