GELUK in de POLITIEK (4): ‘Geluk helpt niet om de begroting rond te krijgen’

Vorige week eindigden we met de vraag: Hoe komt het dat ‘geluk’ in de politiek zo aanwezig is en tegelijk zo onzichtbaar? Dat is een vraag die je niet in één blog kunt beantwoorden. Ik zal er in een aantal blogs op terugkomen. Dit zullen met recht ‘essays’ zijn. Daarbij zal ik als experiment een antwoord geven of een tegenwerping noemen, en daarna van zoveel mogelijk kanten nagaan hoe plausibel dit is. Het gekke is, dat je zo, ook al weet je niet waar het op uitloopt, toch telkens een stap verder komt. Kijk maar :

De focus van een land, hoe blijven we onder de drie procent?
We beginnen met een sprong in de diepte en nemen het meest voor de hand liggende bezwaar: wat heb je nu aan ‘geluk’ wanneer het voornaamste politieke onderwerp is hoe je de begroting van de overheid rond kunt krijgen?

De crux van dit bezwaar is natuurlijk dat een begroting per definitie in geld wordt gemeten. Kun je bij ‘de vooruitgang van een land’ nog zeggen dat het uiteindelijk niet om economische groei maar om geluk gaat, bij een begroting kun je dit niet zeggen. De strijd om geluk op de agenda te krijgen, lijkt dus al bij voorbaat verloren. Maar we geven het niet meteen op.

Geld ‘ademt’ de realiteit in en uit
Geld staat nooit los van de rest van de wereld. Weliswaar is het een heel raar medium, dat zich in een seconde over allerlei delen van de wereld kan verspreiden. Maar het komt voort uit iets dat echt bestaat, en het wordt daar tezijnertijd ook weer in omgezet. Geld ‘ademt’ voortdurend andere onderwerpen in (en omgekeerd). Ook bij een begroting. Om een begroting rond te krijgen zijn nodig: (1) meer inkomsten, en (2) minder uitgaven. Dát is 2x geld, maar dit geld wordt ergens door de echte wereld opgeleverd (=1) en het wordt ergens in de echte wereld (niet meer) aan besteed (=2).

Hoe kies ik tussen allerlei zaken?
Zowel voor de groei van inkomsten als voor de vermindering van uitgaven komen in principe dus allerlei zaken in aanmerking. Daar moet de overheid uit kiezen en voor dat kiezen zijn criteria nodig.

Voor een deel zijn dat criteria die los staan van de zaak zelf, zoals:

  • is het op afzienbare termijn realiseerbaar?
  • gaat het om een kleiner of groter bedrag?
  • is het eenmalig of structureel?
  • is het lange termijn-effect wel in lijn met het korte termijn-effect?
  • past het binnen de geldende wetten en regels?
  • kan er efficiency-winst worden geboekt?
  • etc.

Eigenlijk heb je per gebied een kosten-baten-analyse nodig
Dit zijn vragen die ons hier niet verder interesseren. Daarna volgt echter onvermijdelijk een oordeel over de zaak zelf waar ‘meer geld’ vandaan moet komen of waar ‘minder geld’ naartoe zal gaan. Daarbij gaat het dus om reële zaken. Om te bepalen of het overheidsbeleid op een bepaald gebied oplevert wat ermee wordt beoogd, heb je normaal gesproken een kosten-baten analyse nodig.

De term ‘kosten-baten’ suggereert weliswaar nog steeds dat het om geld gaat, maar daarachter zit doorgaans een veel genuanceerder perspectief dat in principe naar alle mogelijke invloeden kijkt:

  • In de conventionele benadering wordt de invloed op personen daarbij gemeten door te vragen naar menselijke voorkeuren (uitgedrukt in een geldwaarde).
  • Maar er is een tendens om bij kosten en baten meer en meer te kijken naar het menselijk welbevinden ofwel… geluk!

Voor de liefhebbers, zie bijvoorbeeld dit recente artikel over de economie van geluk. Of deze nota van de Britse overheid over de rol van geluk (subjective well-being) bij officiële kosten-baten-analyses. Dit zijn echter vrij technische verhalen. Waar het hier om gaat, is:

• De gedachte dat de overheid zich rekenschap moet geven van het effect van haar beleid op de burgers (bijv. via kosten-baten-analyses), is breed geaccepteerd. Op sommige beleidsterreinen is dit zelfs verplicht.

• Dat dit overheidsbeleid ons uiteindelijk raakt in de vorm van een effect op ons geluk (c.q. welbevinden), wordt daarbij meer en meer vanzelfsprekend gevonden.

Het ligt dus niet aan het geluk, om het zo maar eens te zeggen, maar aan de politici. Doch de crux van dit gedachtenexperiment is om ook zoveel mogelijk advocaat van de duivel te spelen.

Op hun beurt kunnen politici immers zeggen:
— “Je denkt toch niet dat we bij het opstellen van een begroting voor élk onderwerp een kosten-baten-analyse kunnen uitvoeren? Bovendien gaat het om een afweging van kosten en baten tussen verschillende groepen mensen op allerlei terreinen. Dat is veel te complex.”
— “De meest overzichtelijke manier om dat allemaal in één plaatje bij elkaar te brengen, is door te kijken naar ieders voor- of achteruitgang in koopkracht. Je kunt daarmee immers alle veranderingen onder één noemer brengen.”

Onze hele omweg langs criteria en afwegingen en kosten-baten-analyse lijkt dus voor niets te zijn geweest. Uiteindelijk draait alles toch weer om geld (in de vorm van koopkracht). Of niet?

      …en die gekke geluksdoctorandus maar denken dat zijn geluk in zijn portemonnee zit…

Toch zijn we verder gekomen
Want als reactie hierop kunnen we ten slotte twee kanten op, en beide lijken zinnig:

  • We kunnen erkennen dat ‘geluk’ temidden van de dagelijkse ‘beslissingsdwang’ van de politiek nu eenmaal weinig kans maakt om gehoord te worden.

Dat is echter géén fatalistische constatering. Het betekent:
Willen we ‘geluk’ meer stem geven, dan moeten we streven naar een meer bezonnen en rationele vorm van politiek, als het ware naar slow politics.

Het mooie daarvan is dat ‘geluksaanhangers’ dit niet alleen hoeven te doen. Er zijn veel mensen, die dit uit andere invalshoeken eveneens belangrijk vinden. Kijk, zo vind je bondgenoten!

Grappig is ook dat ‘geluk’, wat schijnbaar zo’n sentimenteel en gevoelsmatig thema is, zo goed past in een kijk op de politiek die juist graag wil dat deze meer doordacht en rationeler wordt!

  • Ten tweede kunnen we ons afvragen of er geen politieke vuistregels omtrent geluk te vinden zijn, die politici bij de dagelijkse beoefening van hun ambacht kunnen gebruiken.

Dit laatste punt zal waarschijnlijk het thema worden van mijn volgende blog. Maar ook op mogelijkheid 1, het bevorderen van slow politics, zal ik nog terugkomen.

Dit bericht is geplaatst in Beleid, Economie, Politiek met de tags , , . Bookmark de permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *