Ziektekostenverzekering, geluk en solidariteit

Een ziektekostenverzekering dient ons geluk
Of in elk geval: beschermt ons bij ongeluk. Ziek worden is vervelend. Als je dan ook nog onverwacht flink moet betalen, wordt het extra naar. Om deze pijn te delen en te spreiden, hebben we de ziektekostenverzekering bedacht. Het doel van een verzekering is dat we elkaar helpen om te zorgen dat we, wanneer we worden getroffen door ziekte, minder ongelukkig worden. Dat is geen kwestie van naastenliefde, maar van gezond eigenbelang, namelijk door risicodeling. Met een mooi woord noemen we dit dan solidariteit. Daarbij dreigen we vaak te vergeten dat ‘onderlinge solidariteit’ in dit geval het middel is en ieders eigen geluk het doel.

Er zijn eigenlijk twee soorten solidariteit
Het woord ‘solidariteit’ is een mooi woord, dat in het geval van ziektekostenverzekering te pas en te onpas wordt gebruikt. Dat komt omdat er eigenlijk twee soorten solidariteit zijn. De ene komt voort uit compassie of naastenliefde voor mensen die het slecht hebben. Denk aan ontwikkelingshulp, denk aan de bijstand voor mensen die, ook al doen ze hun best, geen bron van inkomsten kunnen vinden. Deze vorm van solidariteit is in principe belangeloos. We doen dit niet om er zelf beter van te worden, maar om morele redenen.
Een andere vorm van solidariteit betreft het onderling delen van tegenslag. Deze tweede vorm is gebaseerd op gezond eigenbelang: risico’s die voor een enkeling te groot zijn, worden kleiner en makkelijker te dragen als je die samen deelt. In principe spreek je dan van te voren af welke risico’s je wilt delen en tot hoever. Dit is volkomen terecht een zakelijke afweging. Het enige is, dat je niet van tevoren weet welk nadeel of welke ziekte jouzelf kan treffen, en welk jouw medeverzekerden. Maar niemand zal zich willen verzekeren tegen risico’s en kosten die hij zelf niet meer reëel vindt.

‘Samen risico’s delen’ is dus iets anders dan ‘naastenliefde’.

In de loop der jaren zijn we de ziektekostenverzekering, hoewel het in feite een regeling is uit collectief eigenbelang, meer en meer als een regeling van algemene barmhartigheid gaan beschouwen. “De stijgende kosten van de zorg doen een steeds groter beroep op de solidariteit”, lezen we dan, bijvoorbeeld in een rapport van de Raad voor de Volksgezondheid. Het hele idee dat we die verzekering in principe voor onszelf afsluiten, verdwijnt daarmee uit beeld. Want is de verzekering eenmaal geregeld, dan heb ik (als zieke) opeens een bijna oneindig recht op geneeskundige zorg en behandeling. En tegelijk heb ik dan (als verzekerde) een bijna eindeloze plicht om ‘uit solidariteit’ al deze kosten maar te betalen.

Het rapport 'Redzaam ouder' van de Raad voor de Volksgezondheid

De Raad voor de Volksgezondheid vindt in het rapport ‘Redzaam ouder’ dat de solidariteit in gevaar komt. De Raad wil ons op jonge leeftijd al extra laten sparen voor dure zorg als we ouder zijn. In deze blog vraag ik mij af of de ‘solidariteit’ wel het probleem is.

Stel dat ik het zelf moest betalen, zou ik dan werkelijk elke keer alle zorg waar ik ‘recht’ op heb willen ontvangen? Of zou ik het zo nu en dan liever overslaan, een beetje ongemak of onzekerheid voor lief nemen, en daarmee honderden of zelfs duizenden euro’s aan doktersadvies of dure diagnostiek besparen — die ik dan aan iets anders kan uitgeven? In het tweede geval zou ik mijzelf dus ook een stuk goedkoper kunnen verzekeren.

Zo is het in feite ook met dure zorg voor ouderen. Door de Raad voor de Volksgezondheid (en vele anderen) wordt het voorgesteld alsof onze solidariteit met ouderen niet voldoende zou zijn om de rekening van hun ziektekosten te betalen. Daarmee wordt er een barmhartigheidsprobleem van gemaakt. Maar dat is het niet!
De vraag die we eigenlijk zouden moeten stellen is of ‘ik’ bereid ben mijn eigen toekomstige ziektekosten als oudere te betalen. Wil ik mijn levenlang sparen (let wel, het gaat hier om vele duizenden, zo niet tienduizenden euro’s) om die vervolgens hoofdzakelijk in mijn laatste levensjaar aan ziektekosten te spenderen? Is mijn geluk in dat ene laatste levensjaar mijzelf zóveel waard? Of kan ik het beter aan geluk en extra gezondheid in eerdere levensjaren besteden? (Of zelfs aan het geluk van anderen, als ik dat zou willen?)

Laten we eindelijk eens het lef hebben om dit soort vragen te stellen!

Gelukkige mensen zijn minder onzeker en angstvallig dan andere. Ze worden ook minder ziek en leven langer (zie bijvoorbeeld het rapport Gezond Geluk van prof. Ruut Veenhoven uit 2005). Wie gelukkig is, zal om meerdere redenen minder aanspraak op zorgkosten maken.

Eigenlijk zouden gelukkige mensen samen een verzekering moeten afsluiten…

Dit bericht is geplaatst in Ethiek en moraal, Gezondheid, Ziektekosten met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *