Werden wij maar door boekhouders geregeerd!

Ja, door boekhouders — het staat er echt — en dat in een blog over geluk!
Wie had ooit gedacht dat ik nog eens een verhaal met deze titel zou schrijven? Een ‘boekhouder’ is in de politiek immers iemand die alleen maar oog heeft voor de cijfers en niet voor de realiteit daaromheen.
Maar een boekhouder of accountant is óók een beoefenaar van het nobele ambacht dat een organisatie helpt het overzicht te bewaren van geld- én goederenstroom, van winst en verlies, van schuld en bezit, en steeds vaker van de niet-financiële zaken die daarbij betrokken zijn.

Boekhouden-en-wippen-01-Ze-lijken-op-elkaar  Boekhouden-en-wippen-02-Zonder-balans-gaat-het-niet

Zelfs wie een organisatie, of de overheid, wil aansturen met geluk als kompas, komt niet om de basisprincipes van een goede boekhouding heen. Anders dan veel mensen denken, zou dat wel eens een van de sterke kanten van het geluksperspectief kunnen zijn. Kijk maar!

Bbp, wat is er mis mee?
Nu nog is de voornaamste maatstaf van nationale vooruitgang – ofwel het antwoord op de vraag ‘hoe goed het met een land gaat’: het bruto binnenlands product (bbp; in het Engels GDP of Gross Domestic Product).
Vanwege de voorbereiding van de internationale site van Geluksdoctorandus – die zich zal toespitsen op geluk in beleid en politiek – heb ik me extra in de voors en tegens van bbp verdiept.
Immers, als je ervoor pleit om een land aan te sturen op basis van geluk (en daarmee samenhangende factoren), moet je wel weten waarom de huidige manier niet goed is.

Bbp als louter economische maatstaf…
Vaak lees je bij de kritiek op het bbp dat het bbp een grote brand of een ramp, ironisch genoeg, als ‘economische groei’ registreert, vanwege de kosten die er worden gemaakt bij het herstel ervan.
Of je leest dat het bbp huishoudelijk werk, vrijwilligerswerk en mantelzorg niet meetelt bij de economie, maar alleen betaalde arbeid. Het maakt niet uit om wat voor werk of product het gaat, als het maar in een marktprijs kan worden uitgedrukt, telt het mee voor het bbp. Die kritiek klopt.

“Maar we beseffen heus wel dat bbp alleen de economie betreft”, zeggen veel economen en politici dan, “als zodanig blijft het toch een handige maatstaf.”

Ware het niet dat…

Het bbp voldoet niet aan elementaire boekhoudkundige vereisten
Ik ontdekte dat de kritiek op het bbp als maatstaf voor de toestand van een land veel dieper gaat (met dank aan de Nederlandse econoom Jeroen van den Bergh; maar vergelijkbare kritiek is, zij het minder helder, ook te vinden in het bekende rapport aan president Sarkozy van Stiglitz, Sen en Fitoussi).

En nu komen we bij de pointe van deze blog:

Het bbp (ofwel het systeem van Nationale Rekeningen, waarvan bbp het voornaamste cijfer is) gaat voorbij aan elementaire boekhoudstandaarden.

De vier componenten van een solide boekhouding
Iedere ondernemer, groot of klein, weet dat een solide boekhouding uit twee x twee delen bestaat:
1. een verlies- en winstrekening (de resultatenrekening);
2. een credit- en debetrekening (de balans).
Het mooie daarbij is dat elke verandering in het resultaat, automatisch in de balans is terug te vinden.

De eerste component, de resultatenrekening, geeft een overzicht van de inkomsten en de uitgaven in een bepaald jaar en laat zien of er in dat jaar verlies is geleden of winst is gemaakt.
De tweede, de balans, blijft soms een beetje op de achtergrond, maar is in feite minstens zo belangrijk, want deze vertelt hoe het staat met de bezittingen, zoals gebouwen en voorraden, evenals financiële reserves, maar ook de schulden van de onderneming.

Kan dit bedrijf wat lijden? Heeft het reserves om te investeren of staat het op de rand van de afgrond? Een bedrijf kan miljoenen aan (aanloop)verlies maken. Als de balans in orde is, kan het toch solide en gezond zijn. Met een slechte balans daarentegen kan het lange-termijn-perspectief nog zo gunstig zijn, maar als het geld op is, kun je het niet volhouden.

Als boekhouders zouden kijken naar bbp
Hoe zit nu het bbp in elkaar? Het bpp boekstaaft hoofdzakelijk de omzet (als je heel precies wilt zijn: de kosten van de productie). Het overziet daarbij alle externe kosten. Hoewel die voor een heel land, anders dan voor een onderneming, zelden echt extern zijn. Het systeem kent ook geen balans (in boekhoudkundige zin).

Van de vier basiscomponenten van een betrouwbare boekhouding telt het er dus – als we ruimhartig zijn! – hooguit twee.

Bbp als basis van kredietwaardigheid?
Stel je voor dat een kleine ondernemer naar de bank gaat (of naar een vriend met verstand van zaken) en zegt: “Kijk, dit zijn mijn groeicijfers. Elk jaar komt er 10% bij. Nu kan ik vast wel een lening krijgen.” Ze zullen hem uitlachen: “En je kosten dan? Wat is het vermogen in je bedrijf? Heb je daar geen cijfers van?”

“Nee”, zegt de naieve ondernemer schaapachtig: “Er komen steeds meer klanten. Ik verkoop steeds meer. Iedereen kan toch zien dat het goed gaat…”

Nu gaat er een land naar de bank. En dezelfde bankier die de optimistische kleine ondernemer in de kou liet staan (of waarschijnlijk: een collega die hoger in rang is, langer heeft gestudeerd en meer betaald krijgt), vult zonder blikken of blozen het bedrag van de staatslening in zijn standaard spreadsheet in, samen met het bbp-cijfer, om de rente te berekenen.

Bankiers, macro-economen, financiële adviseurs…
Niet alleen de bankier denkt zo. Hetzelfde geldt voor topambtenaren, macro-economen en financiële adviseurs bij het IMF, de Wereldbank, bij internationale beleggers en bij nationale overheden zelf. Of bij de EU — zoals hoogleraar Bas Jacobs recentelijk in een artikel op Follow the Money liet weten (niet over bbp, maar een vergelijkbare kwestie: de houdbaarheid van de overheidsfinanciën).

Milieudeskundigen en geluksonderzoekers
“Stop!”, zeggen de milieudeskundige en de geluksonderzoeker. Hoe zit het met de grondstoffen (= voorraden) in het land, met de natuurlijke omgeving, met het menselijke en sociale kapitaal? Horen die niet op de balans te staan?
Ze hebben weinig kans om gehoord te worden. Niet zozeer omdat deze zaken moeilijker te meten zijn, maar in de eerste plaats om boekhoudkundige redenen — er is helemaal geen balans!

Werden wij maar door echte boekhouders geregeerd.

Deze blog draag ik op aan mijn eigen trouwe en robuuste boekhouder en financeel adviseur Dick Bolleurs (van Auwerda & Co, Den Haag).

 

Dit bericht is geplaatst in Beleid, Economie met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *