Wat maakt geluk de moeite waard?

Geluksdoctorandus.nl > Wat is geluk? > Wat maakt geluk de moeite waard?
Dit is de tweede pagina van de rondleiding ‘Wat is geluk?’ — De rondleiding begint hier.
 

Veelkleurige rijstvelden vormen samen één mozaiek. Zo hangen ook diverse definities van geluk met elkaar samen.

Een blik op rijstvelden in de Chinese provincie Yunnan. De verschillende terrassen vormen samen één structuur, waarin de lucht erboven wordt weerspiegeld. Zo is het ook met verschillende definities van geluk.
Deze foto is gemaakt door Jialiang Gao, van wie je hier meer prachtige foto’s kunt vinden.

 

Hoe maken we een einde aan de spraakverwarring over geluk?
Er zijn zoveel uiteenlopende manieren waarop wij het woord ‘geluk’ gebruiken. Spraakverwarring lijkt bij voorbaat gegarandeerd. Toch hebben mensen door de eeuwen heen het onderwerp ‘geluk’ op een zinnige manier bestudeerd en er veel over geleerd. Ze vertrokken daarbij doorgaans vanuit ervaringen en zochten van daaruit naar een nuttige definitie. Dat zullen wij hier ook doen.

Waarmee we het beste kunnen beginnen, is vragen: welke ervaring van geluk – en van ongeluk, of het ontbreken van geluk – bracht hen ertoe om ‘geluk’ zo belangrijk te vinden?

Kennis over geluk is gebaseerd op ervaring
De gelukswetenschap (gelukseconomie, gelukspsychologie etc.) is een empirische wetenschap, gebaseerd op ervaring. Bij geluk hebben we te maken met een ervaring in onszelf. Én we hebben te maken met een ervaring waarover al veel voorwetenschappelijke ideeën bestaan.
Er zijn immers allerlei ervaringen die we met het woord geluk in verband brengen. We gebruiken het woord ‘geluk’ bijvoorbeeld vaak als iets is ‘gelukt’. Met andere woorden, als het goed gaat en we van het leven krijgen wat we hopen te ontvangen. We gebruiken het als je slaagt voor je rijexamen, bij het mooie gevoel dat je kunt beleven in de natuur of door te genieten van de zon. Enzovoort
Maar we gebruiken het gebruiken het woord ‘geluk’ ook op een andere manier. Bijvoorbeeld wanneer we ons afvragen hoe het kan dat de ene persoon (in vergelijkbare omstandigheden) zoveel gelukkiger is dan de andere. Of wanneer we beseffen dat wijzelf het geluk ergens in zochten en het daar (alweer) niet hebben gevonden. Op zo’n moment vragen we ons af: waar en hoe vind ik het geluk dan wel?

Wat maakt geluk de moeite waard? — dáár draait het om
Niet al deze gelukservaringen zijn even belangrijk.

• De kernvraag is: wat is het toch aan geluk, dat zóveel mensen er zóveel voor over hebben om het te vinden?

Als we dat kunnen omschrijven, snappen we ook welke ervaringen met geluk er het meest toe doen.

Laten we het eens proberen. Zou jij geluk belangrijk vinden als het bijvoorbeeld:
1. niet aangenaam is?
2. zo weer voorbij is?
3. door het minste of geringste kan worden verstoord?

Waarschijnlijk niet.

Goed, dan draaien we dat eens om!

1. Geluk is positief
Dit is een beetje een flauwe, maar we kunnen hem niet overslaan: geluk ‘voelt lekker’, het is aangenaam.
Het is iets wat we willen voortzetten als we het hebben, en wat we terugzoeken als we het kwijt zijn.
Maar als dit het enige kernmerk was, zou geluk simpelweg samenvallen met ‘fijne gevoelens’ en zouden we alles wat negatief is als de pest moeten mijden.
Er is méér nodig om geluk echt belangrijk te maken. (En daarbij kunnen ook negatieve gevoelens een plaats krijgen, zelfs al ben je gelukkig!)

2. Geluk is van langere duur
Nu komt er een belangrijk kenmerk, en tegelijk een heel oude gedachte: geluk is van langere duur.
Dit idee kunnen we 4 à 5 eeuwen voor Christus al vinden. Wat geluk voor mensen de moeite waard maakt, is dat het bestendigheid heeft. Geluk is duurzaam.
Het is iets waar we niet alleen vandaag, maar ook morgen, volgende maand, of zelfs langer nog, van op aan kunnen. Kijk, daar heb je wat aan! In zoiets ben je bereid te investeren, want dat verdien je tezijnertijd terug.
Dit aspect van de gelukservaring stond in vroeger tijden centraal. Alles wat in de Grieks-Romeinse traditie gezag of autoriteit had, baseerde dit vooral op het feit dat het van lange duur was.
Voor de Antieke filosofen, zoals Socrates, Plato en Aristoteles, was geluk het belangrijkste doel om naar te streven, OMDAT het gezien werd als iets dat standhield temidden van de golven van het leven.
In moderne tijden dreigen we dit te vergeten (soms zelfs in de wetenschap). Als je erover nadenkt, ligt het echter nog net zo voor de hand als 25 eeuwen geleden.

3. Geluk is relatief onafhankelijk van de buitenwereld
Ten slotte is er nog een derde aspect aan geluk dat het de moeite waard maakt en dat met het vorige samenhangt: geluk ligt tot op grote hoogte in onze eigen macht.
Als een auto of een wasmachine bij het minste of geringste stuk zou gaan, zou deze weinig waarde hebben. Bij geluk is het net zo. Als we het weer kwijt zouden zijn bij de eerste de beste tegenvaller of teleurstelling, zou het niet veel om het lijf hebben.

Kortom, als we gelukkig zijn, kan iemand of een bepaalde gebeurtenis dit niet zomaar van ons afpakken. Dit betekent dat het tot op zekere hoogte onafhankelijk is van de buitenwereld, en dat kan alleen als geluk van binnenuit komt.

Gelukkige mensen zijn te benijden – en dat extra in moeilijke omstandigheden
Door de eeuwen heen hebben mensen zichzelf met andere mensen vergeleken. Zo hebben ongelukkige mensen zichzelf vergeleken met mensen die gelukkiger lijken. Op het eerste gezicht zijn dat vaak mensen met meer succes, rijkdom, invloed, macht of roem. Maar als je beter kijkt, zie je dat deze zich vaak wél lekker lijken te voelen (kenmerk 1: geluk is positief), maar dat hun geluk zelden van blijvende aard is (kenmerk 2) en sterk afhankelijk blijkt van de buitenwereld (kenmerk 3).
Als na verloop van tijd hun macht, succes, invloed of financieel vermogen minder wordt, zijn ze opeens niet meer zo gelukkig. Dit is al een eeuwenoude constatering.

Daarnaast zijn er altijd mensen geweest (ook gewone mensen!), die in allerlei omstandigheden hun hoofd koel hielden en hoop bleven koesteren. Die niet klaagden en mopperden, maar opgewekt bleven en met hun welgezindheid anderen meetrokken. Ook dáárvan kun je vragen: hoe doen ze dat? Of: wat is dat toch voor gemoedstoestand? Hoe kan ik dat geluk ook vinden?

Dáárom vinden mensen geluk belangrijk
Samenvattend kunnen we zeggen dat dit is wat geluk de moeite waard maakt:

Het is een innerlijke toestand
• die wij als positief ervaren
• van langere duur
• en die relatief onafhankelijk is van de buitenwereld.

Afbakening van het onderwerp
Hiermee hebben we als het ware het veld afgebakend. We zullen zien dat dit een handige achtergrond is, als we op de volgende pagina’s naar specifieke definities van geluk gaan kijken.
(Met dank aan de filosoof Daniel Haybron voor zijn boek The Pursuit of Unhappiness, waaraan ik deze invalshoek heb ontleend).

Onderaan deze en de volgende pagina’s vindt je telkens een link die je vanzelf naar de volgende pagina brengt. Zo wandel je vanzelf, in een prettig leesbare volgorde, door de belangrijkste pagina’s van dit menu. Deze rondleiding duurt ongeveer 5 à 10 minuten. 

 

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)Ga vanaf hier verder naar: de wetenschappelijke definitie van geluk

Als je wilt weten wat deze site je nog méér over geluk kan vertellen, klik dan op Home, lees de blog of snuffel rond in het Menu.