Geluksvaardigheden effectief tegen daling welbevinden in het onderwijs

Wist je dat leerlingen elke klas dat ze hoger komen in het voortgezet onderwijs, gemiddeld minder gelukkig worden?
Er zijn nu programma’s die deze achteruitgang voorkomen en waarbij leerlingen groeien in sociaal-emotionele en geluksvaardigheden.
Scholen kunnen veel opsteken van deze programma’s bij het uitwerken van hun plannen voor Onderwijs2032.

geluk-op-de-middelbare-school-gaat-steeds-verder-naar-beneden-net-als-een-glijbaanGeluk op school is een glijbaan
Het is een van de minst bekende cijfers over de (leer)resultaten van leerlingen, of eigenlijk: scholen. Het welbevinden tijdens hun leven door de schooljaren heen. Kent u deze cijfers van uw eigen school? Of die van uw kinderen?
Hier komen ze. Op de lagere school geven leerlingen gemiddeld nog een 8,2 voor hun geluk en welbevinden. In de eerste klas middelbare school (zo rond de 12 jaar) daalt dit naar 8,0.
Ach, dat komt door de overgang naar de grote school, zou je zeggen. Maar in het tweede schooljaar daalt het verder naar 7,7. Het derde en het vierde schooljaar gaat er nog wat vanaf. Het wordt: 7,5 en ten slotte op 16 jarige leeftijd: 7,4. Dat is bijna een punt lager dan in het basisonderwijs! Bedenk daarbij dat de meest relevante verschillen in ons geluk zich niet afspelen tussen
0 en 10, maar pakweg tussen de 6,5 en de 8,5 (vanaf 6 en lager gaat het echt miserabel met iemand), dan zie je dat die daling van gemiddeld 0,8 punt behoorlijk meetelt.

Lees verder

Geplaatst in Geluksonderzoek en Positieve Psychologie, Opvoeding, onderwijs en kinderen | Getagged , , , , , , , , , , , | Één reactie

Goede reden een recessie te vermijden: “We worden er dubbel ongelukkig van”

Dit zegt de winnaar van de Ruut Veenhovenprijs, de Belgische onderzoeker Jan-Emmanuel de Neve, die is verbonden aan de Universiteit van Oxford. “We denken altijd dat een recessie op lange termijn maar een golfje is in de economische groei. Maar tijdens een recessie gaat het geluk 2x zo hard naar beneden als het bij een even grote fase van economische groei omhoog gaat.”

Jan-Emmanuel-de-Neve vertelt in zijn dankrede bij het winnen van de Ruut-Veenhovenprijs dat geluk bij een recessie 2x zo hard daalt, als het omhoog gaat tijdens een periode van economische groei.Geluk in tijden van crisis
Dat liet hij in zijn dankrede zien, aan de hand van onderzoek in tal van landen over meerdere crisisperiodes.
De uitkomst lijkt op wat Nobelprijswinnaar Kahneman en de psycholoog Tversky ontdekten over loss aversion (= mensen vinden een verlies veel erger dan zij een tegenovergestelde winst van gelijke grootte prettig vinden).
De Neve en zijn mede-auteurs tonen nu aan dat een soortgelijk verschijnsel ook op macro-economisch niveau plaatsvindt.
“En terwijl het bij Kahneman en Tversky draait om de vraag hoe mensen iets inschatten, gaat het in ons onderzoek over de feitelijke uitkomsten.”

Recessie vermijden door minder risico
Dat is maatschappelijk uiterst relevant: “Als we willen dat economische groei in ‘meer geluk’ uitmondt – anders heeft groei immers weinig zin –, moeten politici en economen het risico op een recessie zo klein mogelijk maken”, adviseert De Neve. “Want daardoor verdwijnt de winst aan geluk weer bijna helemaal.” Liever wat langzamer groeien, maar met minder risico, blijkt op grond van dit onderzoek een heel rationele strategie. Lees verder

Geplaatst in Beleid, Economie, Onderzoek | Getagged , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Van aktetas naar gelukskoffer

Clara den Boer: “Omdat we in de toekomst andere leiders nodig hebben”

Clara-den-Boer-(Utrecht)Ze is blond, opgewekt en klein van stuk. Op het eerste gezicht vind ik haar vrolijke verschijning meteen passen bij iemand die gelukslessen geeft aan kinderen. Maar Clara den Boer heeft een andere achtergrond. Als psychologe geeft zij al jarenlang leiderschapstrainingen in het bedrijfsleven.
Het viel haar op wat veel managers van nu allemaal níet weten…

 

— en dáár wil zij met de lessen van Gelukskoffer graag wat aan veranderen. 

“Zulke simpele vragen komen niet aan bod”
In 2009 richtte Clara den Boer samen met Anke Appel Gelukskoffer op, een bedrijf met als kernproduct gelukslessen, die bijdragen aan een positieve emotionele ontwikkeling van kinderen. Samen met haar ga ik terug naar het begin, de allereerste aanleiding, die voortkwam uit haar leiderschapstrainingen:
“De meeste managers weten bijvoorbeeld heel goed welke factoren de omzet vergroten, merkte ik, maar op vragen als ‘wie ben je?’, ‘waar droom je van?’, ‘waar ben je goed in?’ konden ze vaak geen antwoord geven. Ik vroeg me af waarom het zo moeilijk kon zijn op zulke simpele vragen antwoord te geven.”
“En ik keek naar mijn zoon Timon van toen nog 11, in groep 7, en ik dacht: wat leert híj daar eigenlijk van?” Ook op Timon’s school kwamen dit soort vragen nauwelijks aan bod. Lees verder

Geplaatst in Geluksinitiatief, Onderwijs, Opvoeding, onderwijs en kinderen, Positieve Psychologie | Getagged , , , , , , , | Één reactie

Geluk en onderwijskwaliteit: geluk als maatstaf voor de kwaliteit van onderwijs en als deel van het leerplan (curriculum)

Kwaliteit-van-onderwijsOp 25 juni vond in Nieuwegein een groot congres plaats over de Kwaliteit van het Onderwijs. 500 Mensen deden er aan mee. Ik was daar een van. Een aantal essays ter voorbereiding wierpen een brede blik op de taken en uitdagingen van het onderwijs. Slechts één woordje ontbrak daarin. En dat is geluk. Terwijl dit nu net zo’n mooie focus had kunnen zijn. In deze blog laat ik zien op welke manier het huidige en toekomstige geluk van de leerlingen een leidraad voor onderwijskwaliteit kan zijn.

Lees verder

Geplaatst in Onderwijs, Opvoeding, onderwijs en kinderen, Wetenschappelijk onderzoek naar geluk | Getagged , , , | Een reactie plaatsen

Moet je op school leren gelukkig te zijn of leren voor een beroep?

Rinka van Zundert: “Het is niet ‘of… of…’ maar ‘en… en…’.”

Een school die kinderen kan leren gelukkig te zijn, begint met een gelukkig lerarenteam.
Met haar bedrijf Leer- en Veerkracht biedt pedagoge dr. Rinka van Zundert hiervoor een begeleidingstraject aan, dat is gebaseerd op principes uit het wetenschappelijk geluksonderzoek. Geluksdoctorandus was benieuwd naar haar aanpak.

rinka-van-zundert-pasfotoOp het moment dat ik haar spreek (voorjaar 2015), is de voorbereidende fase nog maar kort achter de rug. “Ik zit bijna constant buiten mijn comfortzône”, zegt ze opgewekt. Ze mag dan gepromoveerd zijn en al jaren met positieve psychologie en pedagogie bezig zijn, maar zaken als marketing, een website en een ondernemingsstrategie waren tot voor kort nieuw voor haar.
“Ik vind het leuk iets nieuws op te zetten, dat er nog niet is.” Zelfs “waarvan je nog niet weet of het gaat lukken.”
Zij heeft dan ook een doel dat kan inspireren.

Van Zundert: “Wanneer aandacht voor geluk en welbevinden in het onderwijs gewoon worden, kan dit zo’n grote bijdrage leveren aan een betere samenleving. Dat is iets waar ik echt in geloof.”

Hoe ben je hiertoe gekomen?
Het thema geluk op school komt voor haar niet uit de lucht vallen, al heeft ze op weg ernaartoe wel een aantal omwegen gemaakt.
“Op mijn 16e was ik al geïnteresseerd in persoonlijke ontwikkeling. Vanaf mijn studietijd werd dat serieuzer en verdiepte ik mij verder in dingen als zelfhulp. Meditatie voor kinderen vond ik bijv. ook interessant. Daar werd toen nog een beetje om gelachen.”

Uiteindelijk besloot ze dus maar te promoveren op… stoppen met roken bij adolescenten. (“Hoe klassiek!”, kan ik niet nalaten te denken. Ook de bekende geluksonderzoekers Martin Seligman en Ed Diener zijn door hun academische omgeving eerst op het spoor van problemen gezet, voordat ze – jaren later – hun echte interesse gingen volgen.)

Naast haar promotie volgde ze een coachingsopleiding: “Daar leerde ik simpele dingen om goed in je vel te zitten. Waarom heb ik dat vroeger niet gewoon op school geleerd?, vroeg ik mij af. Dat had ik zo goed kunnen gebruiken!”

Wat kunnen wij leren van het buitenland?
Na haar promotie werd het interessanter. Van professor Rutger Engels (nu voorzitter van het Trimbos Instituut) kreeg Van Zundert de kans de eerste Master-variant in Nederland voor Positieve Psychologie op te zetten. Ze bestudeerde projecten rond geluk op scholen in het buitenland en deed onderzoek naar de effecten van een Nederlands programma, dat daarop was gebaseerd. Dit heet “Op Volle Kracht” en heeft als doel de psychische veerkracht van leerlingen te versterken. (Het werkt. Maar alleen bij meisjes met depressieve symptomen, dus niet als algemene preventie.)

Ze las ook over scholen die in zijn geheel (dus niet slechts via een enkel vak of programma) geluk probeerden te bevorderen, zoals de Geelong Grammar School in Nieuw-Zeeland, om te leren hoe men daar te werk ging. “Toen dacht ik, dat wil ik ook!”

Traject voor de hele school
Vanaf zomer 2013 geeft ze daarom zelf training en begeleiding aan scholen. “Ik kan inmiddels goed advies geven over de programma’s die ze kunnen gebruiken.” Maar wat zij eigenlijk wil, is dat de inzichten uit die programma’s aan de school als geheel ten goede komen. “Wanneer de docenten hun werk met plezier doen, zijn de leerlingen volgens onderzoek eveneens gelukkiger. En het ziekteverzuim daalt ook nog eens.”

Basistraject-Leer-en-Veerkracht-voor-scholen

Van Zundert ontwikkelde daartoe Het Leer- & Veerkracht Traject. Het begint met een Inspiratieworkshop voor alle medewerkers, daarna een (meer uitgebreide) Teamtraining, gevolgd door bijv. een Workshop in de Klas en een speciale Ouderavond. Parallel daaraan adviseert en begeleidt ze de leiding van de school rondom het hele traject.

Een cultuur waarin aandacht voor welbevinden gewoon is
“Een van de doelen is dat er een cultuur op school ontstaat, waarin het onderwerp welbevinden heel gewoon is. Wanneer daar van nature aandacht voor is, zie je het veel eerder als het eens minder goed met iemand gaat; dan is het vanzelfsprekend daarover te praten en er iets aan te doen.”

Ook is het volgens haar goed mogelijk om thema’s als geluk en welbevinden in andere lessen in te vlechten. “Een bekende geluksbevorderende oefening is om dankbaarheid te stimuleren door een brief te schrijven aan iemand aan wie je veel te danken hebt.” (Het schrijven en je bewustworden van de dankbaarheidsgevoelens is daarbij belangrijker dan het verzenden van de brief, al mag dat natuurlijk best.) “Waarom zou je zo’n brief niet in het Engels kunnen schrijven?”

Gedachtenkracht in de geschiedenis
Nog een voorbeeld: “Bij het vak Geschiedenis kun je dan weer bij uitstek de kracht van gedachten zien, en de invloed ervan op emoties en handelingen, zowel positief en negatief.”

“Weer een ander geluksthema, zoals oog hebben voor iemands goede eigenschappen, zou je net zo goed in een tekening kunnen uitdrukken als in een tekst. Zo zijn er legio mogelijkheden, wanneer docenten eenmaal beseffen wat er bij geluk en veerkracht en rol speelt en hoe je dat kunt stimuleren.”

Kinderen leren gelukkig te zijn, is dus een taak voor de hele school. “Het is niet ‘óf…of…’ ”, besluit zij, “maar ‘en… en…’. We hoeven niet te kiezen tussen een opleiding die iemand goed op een beroep voorbereidt en een school waarvan je gelukkig wordt. Het kan heel goed samengaan!”

Meer over het programma Leer- en Veerkracht kun je hier vinden.

Dit interview maakt deel uit van de serie Samen de Gelukkige School van de Toekomst creëren. Volgende keer: Clara de Boer over het succes van De Gelukskoffer.

Geplaatst in Geluksinitiatief, Onderwijs, Opvoeding, onderwijs en kinderen, Positieve Psychologie | Getagged , , , | Een reactie plaatsen

Universitair programma Sturen op Geluk ook mijlpaal voor Geluksdoctorandus

Waaraan meet je het succes af van een website?
Aan het aantal bezoekers? (Meer dan 1000 voor de blog over Geluksdag 2015.)
Het aantal abonnees? (Wekelijks een paar erbij.)

Of ook aan andere ontwikkelingen waar je dankzij die website aan kunt bijdragen?
Mede door deze website draag ik nu bij aan een bijzondere ontwikkeling: het eerste universitaire onderwijsprogramma over geluk en beleid in Nederland!
Of in Europa. Of misschien zelfs wijder…

Sturen-op-Geluk-folderOverheid en (semi) publieke sector 
Het heet Sturen op Geluk in het Publieke Domein, en is een zogeheten Executief Programma van 9 volle dagen, verspreid over 4 maanden, “PE-punten” (voor Permanente Educatie) inbegrepen.
Het is bedoeld voor beleidsmakers, beleidsadviseurs, beleidsbeïnvloeders en politici, bijv. gemeenteraadsleden, fractiemedewerkers, leden van het wetenschappelijke of het partijbureau.
De inhoud is partijpolitiek neutraal. Met prof. dr. Frank van Oort (ruimtelijke economie) en geluksprofessor Ruut Veenhoven ga ik dit programma geven in het kader van de Erasmus School of Accounting and Assurance (ESAA, Erasmus Universiteit).

Hoe is dit tot stand gekomen?

Het onderwerp geluk is beleidsrijp geworden
Het onderwerp geluk (c.q. welbevinden of kwaliteit van leven) is inmiddels, na zo’n dertig à veertig jaar (!) wetenschappelijk onderzoek, beleidsrijp geworden. Dat mag natuurlijk ook wel. In gewone geluksboeken of in de krant merk je daar weinig van. In betrekkelijke rust – maar zeker niet in het geheim! – gaan economen, politieke wetenschappers en bestuurskundigen echter al een aantal jaren na hoe geluksonderzoek zich in beleid laat vertalen. Dat gaat niet vanzelf. Het betekent dat er belangrijke aannames, denkmodellen en rekenmodellen, bijv. bij kosten-baten-analyses of bij beleidsevaluatie, moeten veranderen.

In de blogs en long reads op Geluksdoctorandus, heb ik (als een van de weinigen) deze ontwikkeling nauwgezet gevolgd. Uit een ander deel van mijn leven breng ik ervaringen mee als onderwijs ontwerpen of werken voor de overheid en de zorg. In samenspraak met prof. Veenhoven en een team van EHERO (Erasmus Happiness Economics Resesarch Organisation) en ESAA ontstond vervolgens het plan een nieuwe leergang te ontwikkelen.

Brug tussen wetenschap en praktijk
De opzet van Sturen op Geluk in het Publieke Domein bouwt voort op de succesvolle ervaring die EHERO en ESAA de afgelopen jaren opdeden met Rendement van Geluk – zoals inspirerende locaties, en gastsprekers uit wetenschap en praktijk. (De prijs is voor sommigen misschien schrikken – hij past niet in je huishoudbudget –, maar komt overeen met die van vergelijkbare opleidingstrajecten zonder subsidie.)

Terwijl Rendement van Geluk zich vooral richt op geluk binnen organisaties, gaat
Sturen op Geluk over wat het beleid van een organisatie voor de wereld daarbuiten kan betekenen. In beide gevallen is daar een Masterclass Grondslagen van Geluk bij inbegrepen, die deelnemers in 5 dagdelen up to date brengt over het bestaande geluksonderzoek (de Masterclass kan ook apart worden gevolgd).

Platform en uitkijkpost
Zo heeft deze website – als uitkijkpost en als platform om in het zicht van iedereen over deze nieuwe ontwikkelingen te leren en te schrijven – aan de komst van dit universitaire programma bijgedragen.

Hoe dat werkt, wordt prachtig uitgedrukt in de zin “A journalist is a person who gives himself an education in public” — een citaat dat ik mij nog van vóór het bloggerstijdperk kan herinneren. Hoeveel journalisten doen dit tegenwoordig nog?
Of gaan gespecialiseerde bloggers die rol overnemen?

Op deze manier zal ik blijven doorgaan met ‘leren’, met het volgen en in een context plaatsen van ontwikkelingen op geluksgebied, om die met iedereen die dat interessant vindt te delen.

Als je je nog eens afvraag of de wereld er beter uit zou zien, wanneer bestuurders en politici zich vaker door ons geluk laten leiden? (En dan bedoel ik ook: met verstand!)
Je kunt daar nu zelf aan bijdragen: attendeer politici, ambtenaren of wellicht anderen in je omgeving op deze nieuwe opleidingsmogelijkheid en deel dit bericht — of, wie weet, wil je zelf wel aan die nieuwe leergang meedoen! 

Geplaatst in Beleid, Geluksonderzoek, Over de site | Getagged , , , , , , | Een reactie plaatsen

Dag van Geluk – wat gebeurt er op 20 maart 2015 ?

Klik om de tekst te zien van de VN-resolutie voor een Internationale Dag van Geluk

Vrijdag 20 Maart 2015 wordt alweer de derde Internationale Dag van het Geluk, ofwel de Wereldgeluksdag van de Verenigde Naties, gevierd.
De resolutie om deze datum tot een Internationale Dag uit te roepen, werd op 28 juni 2012 unaniem aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York.
Hoewel alle landen, dus bijv. ook Nederland, België en Suriname, zichzelf hebben verplicht deze dag op gepaste wijze te vieren, gebeurt er van officiële zijde nog steeds niets.
Gelukkig komen er uit andere richtingen elk jaar meer initiatieven om de Dag van Geluk te vieren en het thema geluk onder de aandacht te brengen. Hieronder vind je een overzicht van de evenementen en initiatieven op geluksdag 2015.

Wat gebeurt er in 2015 op de Dag van Geluk? Lees verder

Geplaatst in Geluksinitiatief | Getagged , , , , , | Een reactie plaatsen

De volgende stap in #Onderwijs2032—hoe maken we van een prikbord vol ideeën een zinnige discussie?

Prikbord door Cornelia Durka en Birgit Vogel, Creative Commons licentie 2.5Dit artikel is een bijdrage aan de landelijke discussie #onderwijs2032 uit het perspectief van een gelukkige(r) schoolHier vind je de inleiding en een overzicht van de hele serie.

Januari 2015 is bijna om. Daarmee komt een voorlopig einde aan het debat over hoe ons onderwijs er rond het jaar 2032 uit zou moeten zien — althans aan de discussie via internet met de tag #onderwijs2032.
Het debat gaat daarna verder met bijeenkomsten van ouders, docenten en andere betrokkenen. Landelijk discussieleider wordt prof. dr. Paul Schnabel, die tot voor kort directeur was van het Sociaal-Cultureel Planbureau. In het najaar zal hij dan met steun van de landelijke Stichting Leerplanontwikkeling (SLO) een “koersdocument” opstellen.

Maar hoe kom je van een prikborddiscussie – waarbij iedereen elektronisch een briefje in het karton pint – tot een zinvol beeld van het onderwijs als geheel? Laten we eens met Paul Schnabel meedenken over hoe het verder kan gaan. Lees verder

Geplaatst in Onderwijs | Getagged , , , , | 4 Reacties

De wereld in 2032 — wat er allemaal wél kan veranderen

Drawing-2032-(Collage-by-Geluksdrs-from-picture-CreatrixTiara(Flickr,CC-licence)

Drawing the Future of 2032, collage door Geluksdrs op basis van foto CreatrixTiara
(Flickr, Creative Commons licentie)

Dit artikel is een bijdrage aan de landelijke discussie #onderwijs2032Hier vind je de inleiding en een overzicht van de hele serie. Dit is een parallel-artikel over alles wat er tussen nu en 2032 niet zal veranderen.

Als we kinderen die nu worden geboren, willen voorbereiden op een toekomst in de wereld vanaf 2032 moeten we ongeveer achttien jaar vooruitkijken. Dat is een gok, maar laten we het eens proberen.

Om te oefenen, beginnen we met terugkijken. Van 1996 naar 2014 duurde ook achttien jaar. Wat is er in die tijd veranderd? Lees verder

Geplaatst in Onderwijs, Opvoeding, onderwijs en kinderen | Getagged , , , , | Één reactie

Minstens drie argumenten voor een liberale gelukspolitiek

De cover van het boek Gelukspolitiek, Liberalisme en de waarde van de vrijheid. Door prof. dr. Martin van Hees (voorzitter), Mark van de velde (scribent), Hans de Hoog, Bas Kurvers, Patrick van Schie (directeur TeldersStichting) en Mart van de VenJarenlang zwijgen politici over geluk. Dan opeens verschijnt er een boek van het wetenschappelijk bureau van de VVD, de TeldersStichting. Het heeft als titel: Gelukspolitiek. Liberalisme en de waarde van de vrijheid.
Geluksdoctorandus was nieuwsgierig, maar kwam van een koude kermis thuis. Terwijl geluk en liberalisme toch helemaal niet zo ver uit elkaar liggen. Het zijn beide kinderen van de Verlichting.

Zijn er eigentijdse argumenten voor een liberale gelukspolitiek?

Zoiets zou nu typisch een vraag zijn voor het wetenschappelijk bureau van een politieke partij, zoals de VVD of D’66.

De liberale beginselen zijn duidelijk. Vrijheid staat daarbij hoog in het vaandel. Maar de maatschappij verandert en onze kennis over mens en samenleving neemt toe. Treffende voorbeelden zijn het geluksonderzoek en de gedragseconomie. Interessant dus, om in dat licht eens met frisse ogen naar een hedendaagse toepassing van de liberale uitgangspunten te kijken. 

Vergeet niet dat liberalen verhoudingsgewijs minder religieus zijn. Het geluk-in-het-hiernamaals kan hen niet meer betoveren. Juist het geluk-in-dit-leven zal bij hun dus vaak een levensdoel zijn. Alle reden om daar als liberale partij aandacht aan te besteden. Zouden er geen punten zijn waarop het loont om, in vrijheid, samen en via de politiek naar een groter geluk te streven? Uiteraard met respect voor de vrijheid van anderen (die geen geluk zoeken of daar vreemde opvattingen over hebben). Laten we eens nagaan wat de nieuwste wetenschappelijke inzichten ons hierbij kunnen bieden!

Vanuit deze invalshoek zou ik mij een liberale studie naar gelukspolitiek goed kunnen voorstellen. Uiteraard zouden daar andere conclusies uit voortkomen dan uit een sociaal-democratische of een christelijke benadering. Ten slotte kun je wetenschappelijke resultaten nooit rechtstreeks in beleid vertalen. En blijven verschillen in waarden altijd een rol spelen.

Maar ik zit er helemaal naast! Lees verder

Geplaatst in Beleid, Boekbespreking | Getagged , , , , , , , | 2 Reacties