Boekbespreking van ‘De mythes van geluk’ — Maar hoe verander je een mythe?

Het boek "De mythes van geluk. Wetenschappelijke inzichten in wat ons gelukkig maakt" is geschreven door psychologisch onderzoeker Sonja Lyubomirsky.Titel: De mythes van geluk, wetenschappelijke inzichten in wat ons echt gelukkig maakt
Auteur: Sonja Lyubomirsky
Uitgever: Bruna (Levboeken.nl)
Prijs: €19,95

Het is zo makkelijk gezegd: iedereen streeft naar geluk. Maar de werkelijkheid is ingewikkelder. Niemand loopt immers rechtstreeks op het geluk af. We doen dingen of we streven naar dingen, waarvan we aannemen dat ze ons gelukkig maken. En soms vergissen we ons…   

Of iets ons gelukkig maakt, bedenken we meestal niet zelf. Voor een groot deel hebben we dat van horen zeggen. De dingen waarvan we denken dat ze ons gelukkig maken, zijn cultureel bepaald. Een antropoloog zou ze kunnen beschouwen als mythes. En daarmee zijn we bij de titel van het nieuwe boek van gelukspsychologe Sonja Lyubomirsky: De mythes van geluk.

Praktische vertaling van de uitkomsten van gelukswetenschap
Lyubomirsky is een ervaren onderzoeker, zo eentje die trots spreekt over haar psychologisch lab en ’s avonds laat nog vol enthousiasme berekent welke uitkomsten in haar researchdata het meest significant zijn.
Maar zij schreef ook een van de meest praktische boeken tot nu toe over de uitkomsten van het geluksonderzoek, namelijk: De maakbaarheid van het geluk (in het Engels: The how of happiness).

De cover van het boek "De maakbaarheid van het geluk" door Sonja Lyubomirsky (herdruk door uitgeverij Bruna).In dat boek, waarvan ook deze site dankbaar gebruik maakt, beschrijft ze twaalf ‘geluksactiviteiten’ waarvan het effect wetenschappelijk is aangetoond. (Uitgeverij Bruna heeft onlangs een herdruk uitgebracht met een cover in dezelfde stijl als het boek over geluksmythen.) Ik was benieuwd of haar nieuwe boek net zo praktisch zou zijn.

Ook nu sluit ze weer dicht aan bij ons dagelijks leven. Deze keer begint ze echter niet bij de wetenschap, maar bij wat wij zelf over geluk denken. Bijna iedereen, schrijft zij, is ervan overtuigd dat als we in ons leven maar bepaalde dingen bereiken (zoals huwelijk, kinderen, werk, een goed inkomen), we vrijwel zeker gelukkig zullen zijn.

Omgekeerd denken we al snel dat we door mislukkingen of tegenslagen (als ziekte, geldgebrek, geen partner hebben of je partner kwijtraken) steevast ongelukkig zullen worden. Deze standaardopvattingen noemt Lyubomirsky de mythes van geluk.

Een aantal geluksmythes op een rijtje

A. Ik ben (pas) gelukkig als …

ik de juiste levenspartner heb gevonden

ik kinderen heb.

ik de juiste baan heb

ik een heel goed inkomen heb.

B. Ik kan niet gelukkig zijn als…

ik geen partner (meer) heb.

ik financieel aan de grond zit.

ik geen werk heb.

ik voor mijn examen (of rijbewijs etc.) ben gezakt.

… ik mijn droom (om in Oranje te spelen, een beroemd violist te worden etc.) niet kan bereiken.

ik de mooiste jaren van mijn leven achter de rug heb.

Al deze mythes hebben stuk voor stuk een kern van waarheid, maar het feit is “dat ze ons niet zo intens gelukkig maken (of niet zo langdurig) als we denken”.

Geluksmythes duiken vooral op bij een crisis
Tot zover lijkt het makkelijk. ‘Alles is relatief’ en ‘na regen komt altijd zonneschijn’. Met dit soort wijsheden kan iedereen zijn vrienden adviseren en al snel heel wijs lijken. Maar hoe zit het als je er zelf voorstaat?

Als je nog steeds geen vriend of vriendin kunt vinden, plotseling ontslagen wordt in een periode dat er vrijwel geen werk is, of ziek wordt en van allerlei dingen niet meer kunt, waar je zo aan was gehecht?

De kracht van Lyubomirsky is dat ze het niet bij vrijblijvende adviezen laat, maar concreet bespreekt hoe we psychologisch kunnen reageren in zo’n crisissituatie — en dat zij erop wijst dat we ons daarop kunnen voorbereiden.

Dat is de moeite waard. Want “door onze reactie op crisismomenten […] kunnen we effecten ontketenen die ons hele leven blijven doorwerken.”

Juist op zo’n crisismoment slaat de ‘mythe’, die we anders makkelijk kunnen relativeren, in volle hevigheid toe. In onze verbeelding van de situatie (die immers onbewust is gevoed door de mythe) maken we het gevaar groter dan het is. We gaan daardoor op in onze emoties van angst of boosheid, en van daaruit beginnen we zogenaamd ‘spontaan’ en ‘intuïtief’ te reageren, zonder te beseffen dat er vaak nog heel andere mogelijkheden zijn…

Wie een voorbeeld zoekt, denke aan vechtscheidingen of aan het totale gevoel van verslagenheid dat wel eens rond een ernstig zieke kan optreden, waarbij zelfs een grapje of wat afleiding creëren al een schending lijkt van de ernst van de situatie.

Hét advies van de positieve psychologie: gebruik je verstand!
Lyubomirsky wil ons er voor behoeden in een trechter van misère te worden meegezogen. Haar advies is heerlijk ontnuchterend: laat je in zo’n crisissituatie niet teveel door je emoties leiden, maar gebruik allereerst je verstand!
Iedereen die eerder op deze site de serie blogs las over ‘de geschiedenis van de positieve psychologie aan de hand van drie boeken’, zal dit thema onmiddelijk herkennen: de waarde van je verstand als leidraad bij het omgaan met je emoties.
Dat begint al bij de ‘voorbereiding’. Je verstand is ook belangrijk om jezelf duidelijk de beperkingen van de geluksmythe voor ogen te houden.

Ook zonder levenspartner of zonder werk is het leven niet uitzichtloos en is het geluk nog steeds binnen bereik. Ook voor wie ziek of gehandicapt is of opeens een lager inkomen heeft, kan het leven nog van alles te bieden hebben. Er namelijk zijn meer wegen naar geluk dan die welke ons door de standaardopvattingen (de mythes) in onze cultuur worden voorgehouden.
En zo komen we, langs een andere weg, terug bij het thema van haar eerste boek: wat je allemaal zelf kunt doen om gelukkiger te worden, in welke situatie dan ook.
Sonja Lyubomirsky’s heeft met dit tweede boek een heel nuttig vervolg heeft geschreven op haar eerste, De maakbaarheid van het geluk. Als je er eentje moet kiezen om te lezen, is dit tweede boek misschien nog wel nuttiger.

Maar nu samen: hoe verander je een geluksmythe?
Toch blijf ik zitten met een belangrijke vraag. Lyubomirsky heeft haar boek geschreven, zoals zoveel psychologen, met het doel om individueel advies te geven. Maar het thema van deze site is niet voor niets gekozen: geluk maken we samen.

Door het thema geluksmythes te kiezen, herinnert de schrijfster ons eraan dat onze individuele geluksopvattingen vaak putten uit wijd verbreide ideeën over geluk.
Maar wij zijn niet alleen onderhevig aan culturele en sociale invloeden, uiteindelijk maken wij die ook zelf.

En de vraag blijft: wat kunnen wij samen doen om volgens meer realistische opvattingen over geluk te leven, om die in stand te houden, en elkaar daarbij te stimuleren?

Dit bericht is geplaatst in Boekbespreking, Geestelijke gezondheid, Geluksonderzoek, Gelukspsychologie, Misverstanden over geluk, Positieve Psychologie, Tegenslag met de tags , , , . Bookmark de permalink.