Hoe gaat het nu echt met Nederland?

Het rapport De Sociale Staat van Nederland 2013 is uit. Maar hebben de media je ook verteld waar het echt over gaat?

1. Dit rapport is veel belangrijker dan tientallen andere
Om te beginnen: welke krant heeft je laten weten dat dit met afstand een van de belangrijkste rapporten is van het hele jaar? Als het aan mij ligt, mag dit rapport worden ingelijst. Ter gelegenheid van het uitkomen wordt er voortaan een muziekstuk gecomponeerd. In een live-uitzending vanaf het Binnenhof wordt het aan het parlement voorgelezen. Waarbij de parlementariërs het als een eer zien, wanneer zij een van de hoofstukken voor hun rekening mogen nemen.

Ren nu niet meteen naar de boekwinkel omdat dit boekwerk van het Sociaal-Cultureel Planbureau (SCP) de Nobelprijs voor de literatuur zou hebben gemist. Het is en blijft een onderzoeksrapport. Maar er is geen rapport dat zo gedegen en compleet, en zo genuanceerd, vertelt hoe het er met ons als bewoners van Nederland, voorstaat.
En ik zou zo graag een ritueel bedenken, of desnoods iets anders, waarin je die ‘waarde’ van zo’n rapport ook kunt aangeven.

Journalisten snappen dat niet. Die wijden aan elke rapport ongeveer evenveel aandacht. Dat heet journalistieke neutraliteit. Bijvoorbeeld: de economie gaat volgend jaar met 0,1 procent vooruit. Dag later, een ander rapport: de economie gaat waarschijnlijk met 0,5 procent vooruit. Dag later, nieuw rapport: onze economie gaat ongeveer net zoveel vooruit als die in Griekenland. Weer een dag later: de economie gaat misschien vooruit, misschien ook niet. De krant lijkt tegenwoordig wel een orakelboek.

Hoe leuk het ook is om het weer te voorspellen, het SCP doet daar niet aan mee. Het vertelt ons wáár het heeft geregend en wie daarvan werkelijk nat is geworden. Lees dus desnoods een week geen krant, je mist toch niks, en download zelf het rapport. Lees eventueel alleen de samenvattingen aan het begin van de hoofdstukken. Dan weet je werkelijk hoe het er met ons land voorstaat. En kun je de komende tijd een hoop ander nieuws overslaan.

2. De titel zet je op het verkeerde been
Maar struikel niet over de titel. Het rapport heet ‘De Sociale Staat van Nederland’ . Alleen… er is niets dat dit rapport bijzonder sociaal maakt. Het gaat over de algehele situatie van ons Nederlanders. Mét een kleurtje, en zonder een kleurtje. Mét een auto, eigen huis, hypotheekrenteaftrek en pensioenvoorziening, of zonder. Mét een gebrek of zonder. Mét een opleiding of zonder. Vrijwel alle dimensies van ons bestaan – hoeveel we verdienen, hoelang we in de auto zitten en of we ons veilig voelen – passeren de revu. Het gaat bijna, zover de cijfers in een onderzoeksrapport dat kunnen, over het echte leven – onze dagelijkse tijdsbesteding, onze angsten en zorgen voor de toekomst, en ons eigen huis-tuin-en-keuken-materialisme. Het omvat véél meer dus dan alleen de sociale aspecten van het leven.

3. De kern van het verhaal is onze levenskwaliteit
Maar hoe vat je dit allemaal samen? De opstellers van het rapport hebben er zelf een persbericht van wel 7 kantjes voor nodig. Dat is te lang voor het gemiddelde kranteartikel. Dus wat je er in de krant over leest is vaak een samenvatting van een samenvatting. Dat is wat er met dit prachtige rapport gebeurt!

Ik kan het niet laten een paar koppen te citeren, dan weet je meteen waarom je voor sommige onderwerpen echt beter deze blog kunt lezen.

• “Meerendeel Nederlanders gelukkig”
Zo schrijft het Dagblad De Limburger met zachte g en onvervalst optimisme in een artikel van ternauwernood 200 woorden het ANP-bericht over.

“Welver#*@&!!”, denk ik. Als er iets inmiddels wel twintig keer in de krant heeft gestaan, is het dat wij Nederlanders zo gelukkig zijn in vergelijking met andere landen. Het is waar, en ik deel graag in dat geluk mee. Maar om deze ontdekking nu tot nieuws uit te roepen is ongeveer net zo bij de hand als artikel schrijven over recente ontwikkelingen in de quantumfysica met als kop: relativiteitstheorie uitgevonden door Einstein.

• “Nederlanders blijven somberen over de economie”
En wat zeggen diverse andere koppen, van de Volkskrant tot De Telegraaf ? Jawel, echt waar, niet te geloven: Hebben we eindelijk een rapport dat over héél andere dingen dan die voortpruttelende economie gaat, en wat halen twee landelijke dagbladen als conclusie eruit?? Dat we sombere gevoelens hebben over de economie!

Ik heb echt te doen met die onderzoekers van het SCP. Maandenlang zetten ze zich in om een zo compleet mogelijk beeld te schetsen van alle groepen Nederlanders, en dan worden ze in De Telegraaf en de Volkskrant neergezet alsof ze gisteren even een telefonische enquête hebben uitgevoerd naar het consumentenvertrouwen.

Gelukkig zijn er kranten die het er beter van afbrengen.
Want wat het SCP laat weten is dat het een grote meerderheid van Nederlanders inderdaad nog steeds goed gaat. Voor een klein, maar groeiend aantal, mensen in ons land gaat het echter achteruit. Dat kunnen werklozen zijn, maar ook hardwerkende kleine ondernemers horen erbij.
Het zijn vaak mensen die het al niet breed hadden. Vooral wanneer iemand van meerdere kanten tegelijk met tegenslag te maken heeft – bijvoorbeeld door weinig inkomen plus werkloosheid of een chronische ziekte – kan dat hard aankomen. De achterstand van zulke mensen (financieel én anderszins) en hun aantal, is de laatste twee jaar zelfs toegenomen.
Het rapport als geheel is veel breder en uitgebreider, maar dit is de hoofdboodschap.

4. Het kabinetsbeleid faalt naar eigen maatstaven
Zegt dit rapport ook iets over het kabinetsbeleid? Het SCP-rapport ‘meet’ slechts zo goed mogelijk hoe de situatie in Nederland is. Het zegt niet waardoor die tot stand is gekomen. Maar je kunt op de vingers van twee handen natellen dat het overheidsbeleid daar een rol in speelt.

Ik blader nog eens door het regeerakkoord. Mijn stemming verbetert. Dit kabinet wil juist “bruggen slaan”, o.a. “tussen rijk en arm” en “tussen hoog- en laagopgeleiden”. Het wil een betrouwbare overheid zijn, die “minimaal belemmert” en “optimaal beschermt” — “Nooit zullen wij de ogen sluiten voor de mensen die het zonder extra steuntje in de rug niet redden”, schrijven Mark Rutte en Diederik Samsom gebroederlijk in het voorwoord. Zij willen de lasten van de crisis “eerlijk verdelen” en “meer geld uittrekken voor armoedebestrijding.” Iedereen zal “naar vermogen” moeten bijdragen, “waarbij meer wordt gevraagd naarmate het inkomen hoger is”.

Dit zijn de maatstaven, die het kabinet zelf heeft gekozen en waarop het dus beoordeeld mag worden.

Gezien dit rapport over de toestand van de Nederlanders lukt het echter niet. Naar verwachting zal premier Rutte dan ook een dezer dagen zijn regeringsploeg bij elkaar roepen en zeggen: “Collega’s, nu onomstotelijk is gebleken dat wij op belangrijke gebieden ons doel niet halen, heb ik een extra bijeenkomst gepland om te bespreken hoe wij dit alsnog kunnen bereiken…” — dream on, geluksdoctorandusje. Keep dreaming.

5. Zo zou het beter kunnen, volgens het SCP-rapport
Laat ons dus maar even verder dromen — met dit rapport in de hand. Ik ben inmiddels bij hoofdstuk 12 gekomen. Dat gaat in op geluk, en de mogelijkheid om daarop te sturen.

Het SCP ‘meet’ zowel ons subjectieve geluksgevoel als, meer objectief, “de leefsituatie”. Dit zijn een aantal factoren die bij elkaar een redelijk compleet beeld geven van hoe wij er voorstaan; en die tegelijk nog redelijk makkelijk te meten zijn. (Op deze webpagina kun je je eigen leefsituatie ‘meten’ om een idee te krijgen hoe het in elkaar zit.)

Tot op zekere hoogte staan iemands subjectieve geluk en de objectieve toestand van diens situatie los van elkaar. Je kunt immers best werkloos of ziek zijn en toch gelukkig. Maar de rek kan eruit gaan. Naarmate het slechter gaat, wordt de invloed van de situatie op ons geluksgevoel groter.

Wat betekent dit?
• De grootste winst in geluk valt te bereiken door de situatie van de kwestbaarste groepen te verbeteren.

(Het huidige kabinetsbeleid werkt dus averechts, want juist die groepen gaan er nu op achteruit.)

En welke factoren hebben daarbij de meeste invloed?
• Een betere financiële situatie (voor groepen als werklozen, zieken en gehandicapten, free lancers en kleine zelfstandigen, bijstandgerechtigden en mensen met alleen AOW).

• Een betere opleiding.

• Meer zelfredzaamheid (het ervaren van regie over het eigen leven).

Dat is niet allemaal even gemakkelijk, of op korte termijn te regelen. Des te beter is het dat het Sociaal Cultureel Planbureau dit op basis van onderzoeksgegevens op de agenda zet. Zo begint geluksbeleid.

Toeval of niet?
Op woensdag 11 december 2013 kwam ‘De Sociale Staat van Nederland 2013’ uit.

Op diezelfde dag publiceerde maandblad HP/DeTijd een themanummer over Geluk & Optimisme, met een essay van geluksdoctorandus, getiteld: “De brief van de formateur” (pagina 16-19): Wat als we na de volgende verkiezingen eens niet de centen maar ons geluk als uitgangspunt nemen voor het overheidsbeleid? Kan juist geluk geen bindend thema zijn tussen verschillende politieke partijen?

Je kunt dit essay bijna overal in de supermarkt of de kiosk krijgen voor 6,95 euro.
Dat lijkt misschien veel, maar vergeet niet: je krijgt er 128 pagina’s met andere boeiende artikelen uit HP/DeTijd bij cadeau.  ;-)

Dit bericht is geplaatst in Beleid, Economie, Kwaliteit van Leven, Onderzoek met de tags , , , . Bookmark de permalink.