10. Kies een doel en handel doelgericht

Doelgericht leven is de tiende activiteit die gelukswetenschapper Sonja Lyubomirsky op basis van onderzoek aanraadt om gelukkiger te worden. Maar niet elk doel is even geschikt.
• Welke levensdoelen zijn het beste voor je geluk?
• En waarom is juist het hebben van een doel zo belangrijk?

Voordelen van doelgericht zijn
Het hebben van een doel geeft ons een reden van bestaan en een gevoel van controle over ons leven. Het versterkt ons zelfrespect, wanneer we weten wat we willen. Daarnaast geven doelen structuur en betekenis aan ons dagelijks leven. Wanneer we doelgericht zijn, stellen we prioriteiten en gebruiken we onze tijd verstandig.
Daarnaast brengen doelen ons vaak vanzelf in contact met andere mensen. Ze maken ons sterker bij tegenslag en in moeilijke tijden (hoewel dit soms aanleiding kan zijn bepaalde doelen te herzien). Kortom, het hebben van doelen maakt ons in allerlei opzichten sterker en gelukkiger.

Zijn doelen er om te bereiken?
Met doelen is iets merkwaardigs aan de hand. In principe streven we naar een doel, omdat we het graag willen bereiken. Maar kijk nog eens naar het lijstje hierboven: de voordelen die Lyubomirsky noemt van het hebben van een doel. Ook als we het doel nog lang niet hebben bereikt, ondervinden we vaak al de voordelen die het heeft om te streven naar dit doel.

En wat als je het doel hebt bereikt?
Het wordt nog sterker. Stel dat je een belangrijk doel hebt bereikt, dan vallen veel van die voordelen opeens weg. “Het blijkt dat naar een doel toe werken, het bezig zijn met een gewaardeerde activiteit, zelfs belangrijker is voor het welzijn dan het bereiken van dat doel”, zegt Lyubomirksy.

Dit is een bekend fenomeen. Denk aan het gevoel van leegte dat iemand kan overvallen die lange tijd aan iets moois heeft gewerkt, op het moment dat het af is. Is dat niet paradoxaal?

Intrinsieke doelen en extrinsieke doelen
Niet elk levensdoel draagt evenveel bij aan duurzaam geluk. Lyubomirsky geeft daarom  een aantal adviezen voor het kiezen van een levensdoel. Daarbij raadt ze vooral aan:

• Kies een intrinsiek doel en geen extrinsiek doel.

Een intrinsiek doel is een doel dat jou rechtstreeks een diepe bevrediging geeft.

Bij extrinsieke doelen loopt die bevrediging via de reacties van andere mensen (zoals bij schoonheid of roem) of via een middel (geld en rijkdom) dat je niet brengt wat je werkelijk wilt. Ook macht is een extrinsiek doel.

Diepgevoelde psychologische behoeften
Intrinsieke doelen leiden tot meer geluk dan extrinsieke doelen omdat ze basale psychologische behoeften bevredigen. Dan gaat het om drie behoeftes:

• Autonomie (= vrijheid en een zekere controle over de wereld waarin we leven).

• Competentie (= praktische vaardigheden waarmee we de wereld om ons heen aankunnen).

• Verbondenheid (= vruchtbare relaties met anderen).

Wees voorzichtig met belonen
Terzijde: er is zelfs onderzoek waaruit blijkt dat het stimuleren van iemands intrinsieke motivatie met middelen van buitenaf, ertoe leidt dat die intrinsieke motivatie afneemt.

Een voorbeeld: Beloon iemand met geld voor iets wat die persoon uit zichzelf leuk vindt om te doen (en dus ook zonder vergoeding zou doen). Denk aan een kleuter die graag tekent. Hoe vaker je er iets voor geeft, hoe groter de kans dat de intrinsieke motivatie kleiner wordt. Een volgende keer maakt die kleine alléén nog maar een tekening wanneer er een beloning tegenover staat. De extrinsieke motivatie heeft dan de intrinsieke vervangen.

En een interessante gedachte misschien om mee te nemen bij het ontwikkelen van beloningsbeleid …

Maar laten we dit  niet al te rigide interpreteren. Een compliment, een extraatje om waardering uit te drukken enzovoort, zijn natuurlijk nog steeds mogelijk! En worden ongetwijfeld vaak op prijs gesteld.

Maar vergeet Sonya Lyubomirsky (en sommige andere geluksonderzoekers) hier niet iets?

Doelen hebben ook nadelen
Hoe belangrijk het hebben van levensdoelen ook kan zijn, in haar boek over geluksactiviteiten blijkt psychologe Lyubomirsky er vrijwel geen oog voor te hebben dat het nastreven van een doel ook nadelen heeft. Dit is een van die punten waarop – althans volgens geluksdoctorandus – westerse wetenschappers wel eens wat meer aandacht voor de oosterse psychologie zouden mogen hebben.

Een doel bepaalt je kijk op de wereld
Het streven naar een doel, zeker wanneer je dit intensief en met passie doet, betekent dat een groot deel van je energie, je verlangens en je emoties met dat doel worden verbonden.

• Onwillekeurig ga je daardoor steeds meer vanuit dat doel naar de wereld kijken – je bent dus minder onbevangen en vrij in je oordeel, dan je daarvoor was.

• Doordat het doel zo belangrijk voor je is, ga je minder aandacht besteden aan andere dingen, omdat die voor jou op dat moment ‘kleiner’ zijn.

• Door almaar doelgericht bezig te zijn, ben je bovendien voortdurend gericht op de buitenwereld. Dit kan je ervan afhouden naar jezelf te kijken en stil te staan bij je eigen ervaring. Je ontwikkelt geen zelfkennis, en al helemaal geen mindfulness.

• Ten slotte zal je levensplezier van dag tot dag sterk worden bepaald door de mate van succes op weg naar je doel. Die heb je lang niet altijd zelf in de hand. Als iemand anders overdag tegenwerkt, ben jij die avond ongelukkig.

Kortom, hoe sterker iemand zich aan een doel gaat hechten, hoe meer hij of zij het geluk van dit ene doel afhankelijk maakt.

Handelen uit ongehechtheid
Ook de oosterse psychologie vindt activiteit en het nastreven van doelen belangrijk. Maar zij adviseert ons sterk om niet op te gaan in onze passie.

Oosterse psychologen doen niet aan ‘tsjakka!’ en ‘tot het gaatje gaan’ en dergelijke  retoriek. ‘Geëngageerd zijn’ of ‘commitment tonen’? Prima! Maar besef dan dat er méér is dat dan ene doel, hoe nobel ook.

Besef dat je de ene dag succes en de andere dag tegenslag kunt hebben. Accepteer dat je leven niet staat of valt met die belangrijke passie, zelfs niet als blijkt dat je deze nooit zal kunnen verwezenlijken.

En besef dat andere mensen weer andere doelen en verlangens hebben, terwijl je er toch samen uit zult moeten komen.

Levensdoel als luxe?
Het is dus goed om over de zin en de richting van je leven na te denken. Het heeft veel psychologische voordelen om bewust een of meer doelen na te streven.

Niet iedereen hoeft een persoonlijke missie of een passie te hebben! Je kunt echter ook gelukkig zijn als je gewoon ‘chef voorraadadministratie’ of ‘thuiszorgmedewerker’ bent, door je best te doen een goede collega te wezen en je kinderen een goed thuis te bieden. Zonder een hoogdravend levensideaal is iemand net zo goed ok.

Sonya Lyubomirsky zal dit waarschijnlijk wel beamen. Maar gelukspsychologen hebben soms de neiging om die ene kant te sterk te benadrukken. Je moet doelgericht en actief zijn, dingen doen die ‘betekenis hebben’, en dat liefst ook nog eens ‘met passie’.
Dit kan in zijn tegendeel omslaan en leiden tot een modieus levensideaal, dat mensen niet echt gelukkig maakt. Van mensen die altijd maar goed bezig zijn en ondertussen zichzelf voorbij lopen…

Zoals de oude Taoistische meester Lange Plataan het lang geleden al eens zei (expres een beetje provocerend):

De gewone mensen zijn jachtig en druk.

De heilige mens is duf en suf.

Uit: Zhuang Zi. De volledige geschriften. Het grote klassieke boek van het Taoisme, vertaald en toegelicht door Kristofer Schipper, p. 68.
(Dit is een raar boek, met veel korte, schijnbaar onlogische verhalen, je moet echt even wennen als je het gaat lezen, maar er zit veel verborgen humor in. De schrijver Kristofer Schipper is een kundig Sinoloog, en zelf Taoïstisch meester. Zeer aanbevolen!)

De moderne wereld gaat soms voorbij aan de kracht van de stilte, het onopvallend zijn en het niets-doen. Af en toe moet een mens ook eens ‘duf en suf’ kunnen zijn.

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)

 

Ga nu verder naar: Geluksactiviteit 11. Praktiseer geloof of spiritualiteit.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *