Geluksdrs droomt dat hij een boom is

Zoals in mijn vorige blog al was voorspeld, droomde ik afgelopen week dat ik een boom was. Het was een raar gevoel. Als zaadje (zie de eerdere blog) was ik gewend dat er langzaam kleine worteltjes uit mijn voeten naar beneden groeide, maar deze boom kwam helemaal uit mijn hoofd… Hoewel — waar was mijn hoofd eigenlijk gebleven?
Ik keek om mij heen en zag een landschap. Nu wist ik het zeker! Mijn hoofd was verdwenen en was boom geworden.

Het was een rare boom. Hoe meer ik van binnenuit in de boom rondkeek, hoe meer deze begon te lijken op de menustructuur van een website. Het was een woordletterboom, met schema’s en pijltjes en woorden, en hier en daar een plaatje… En ik begreep dat ik zelfs in mijn dromen mijn dagelijkse bezigheden niet kon loslaten en nog steeds op zoek was naar de ideale website over geluk.

Droom met mij mee. Geluk moet je zelf maken, dat kan een website niet voor je doen. Maar als we samen naar geluk streven, is een website al heel wat behulpzamer. Wat zou die ons kunnen bieden om samen gelukkiger te worden? Hij zou ons ideeën kunnen aandragen, tips en suggesties. Soms ook, want er wordt veel onzin over geluk beweerd, betere woorden en gedachten dan die we om ons heen tegenkomen. Hij zou ons kunnen sterken in bepaalde ideeën, door te laten zien waar ze vandaan komen en waarop ze gebaseerd zijn. Hij zou misschien kunnen helpen om mensen die samen naar een gelukkiger wereld streven bij elkaar te brengen…

Revolutie in de wetenschap
Kortom het was een boom met heel veel takken. Maar de stam van de boom, besefte ik, is dat er in de westerse wetenschap de laatste decennia een kleine revolutie heeft plaatsgevonden; en dat is de ontdekking van geluk als onderwerp — niet langer als onderwerp van filosofische speculatie of van persoonlijke voorkeur, maar van kennis.
Nu zul je misschien zeggen: waarom is dat belangrijker dan de ontdekking van de blauwgeruite soepschildpad, van het 326ste zwarte gat of van de nanotechniek? Dat zijn toch óók allemaal nieuwe onderwerpen?

Geluk is niet zomaar een nieuw thema
Maar geluk is anders. Het is zó fundamenteel. Spreek maar eens een eenvoudige zin uit. Het onderwerp kan in de eerste persoon zijn, ofwel ‘ik’ – in de tweede persoon, ‘jij’ – of in de derde persoon, ‘hij’ of ‘het’. Meer mogelijkheden zijn er niet. Wereldwijd kent de grammatica niet meer dan drie ‘personen’. Die drie ‘personen’ zijn drie fundamenteel verschillende manieren om ervaring met het leven op te doen:

1. met jezelf,
2. met anderen
3. met de wereld als ‘ding’

Je zou denken dat die drie ervaringsvormen dan ook evenredig in de wetenschap vertegenwoordigd zijn. Maar in feite gaat minstens 90% van het wetenschappelijk onderzoek over zaken in de derde persoon: over dingen buiten onszelf. Een klein deel gaat onze relaties met anderen (denk aan sociologie en sociale psychologie). En over ‘ik’, over die eerste persoon en het geluk daarvan, durfde tot voor kort zelfs de psychologie nauwelijks iets te zeggen. Veel psychologen bestuderen de mens namelijk op basis van diens ‘gedrag’, want dat kun je objectief waarnemen; maar daarmee wordt een mens een variant op een ding. En dus dachten zelfs de psychologen lange tijd dat geluk een kwestie was van smaak: de een houdt nu eenmaal van schildpaddensoep, de ander van bouillon.

Maar nee, zegt de gelukswetenschap. We kunnen wel degelijk wat leren over die ‘eerste persoon’, dus over onszelf. Want hetgene wat mij gelukkig maakt, is voor een groot deel hetzelfde als wat andere ‘mij’s’ – zoals jij en anderen – gelukkig maakt.
Bijvoorbeeld: een zekere mate van welvaart, vriendschap, goede relaties, wat keuzevrijheid, een kans om nuttig en actief te zijn, enzovoort. We lijken meer op elkaar dan we denken. Daarom loont het ook om samen gelukkiger te willen worden.
En om dát in onderlinge samenhang te laten zien, was, droomde ik, de stam van de boom.

Dit bericht is geplaatst in Onderzoek, Over de site, Psychologie met de tags , , . Bookmark de permalink.