3. Tob niet en vergelijk niet

Rodin's standbeeld van de Denker

 

Kenmerkend voor de Westerse mens is dat we problemen willen oplossen door te denken. Dit wordt mooi gesymboliseerd door het standbeeld van Rodin ‘De Denker’. Het oorspronkelijke beeld maakt deel uit van een grotere compositie en is een beeld van Dante voor de ingang van de hel. Toegegeven, deze denkende mens heeft iets nobels. Wellicht overdenkt hij zijn zonden of de menselijke eindigheid. Maar denken is niet zo zaligmakend als wij vermoeden. Volgens de moderne psychologie had hij dit beeld misschien beter ‘De Tobber’ kunnen noemen.

Denken helpt niet
‘Als je ergens almaar over blijft denken’, zegt de psychologie van het geluk, is dit vaak een teken dat je er op die manier niet uitkomt. ‘Denken’ is dan ongemerkt overgegaan in ‘tobben’. Gefocust op je probleem schaatsen je gedachten rond in cirkels.
Geen wonder dat je het antwoord niet vindt, wanneer je telkens hetzelfde rondje draait.

Zoek afleiding!
Je kunt natuurlijk proberen je gedachtenpatronen te veranderen in een meer positieve richting. Maar juist als je het moeilijk hebt, is dat niet altijd makkelijk. Op dat moment is vaak het meest effectieve antwoord: zoek afleiding! Of laat je afleiden.
Zeg ‘Stop!’ tegen je gedachten. Breng je aandacht naar belangrijker dingen. Ga iets doen. Desnoods aan je problemen.
Praat erover met iemand die je vertrouwt.
Misschien kun je mediteren of het grotere geheel proberen te zien (‘hoe belangrijk is dit over een jaar eigenlijk nog?’)
En als die bezorgde gedachten dan toch terug blijven komen? O.k., dan doe je ze een kleine concessie: je trekt er dagelijks precies een half uur voor uit.

Juist de wetenschap zegt nu: stop met denken
Het is ironisch dat uitgerekend wetenschappers ons vertellen om niet teveel te denken. Toch is er op dit gebied al een schat aan psychologisch onderzoek beschikbaar.
Veel daarvan is gedaan door een collega van Sonya Lyubomirsky, met de naam Susan Nolen-Hoeksema. Zij schreef daarover in 2003 het boek ‘Women who think too much’, dat (pas) in 2010 in het Nederlands verscheen als ‘Piekerprinsessen. Doorbreek je negatieve gedachten’.

Externe bron van geluk: sociale vergelijking
‘Sociale vergelijking’ is een ander intrigerend fenomeen als het over geluk gaat. Zo zijn werklozen vaak minder ongelukkig, wanneer er in hun omgeving veel andere werklozen zijn.
Omgekeerd, kan iemand die tevreden is met zijn salaris opeens een stuk ongelukkiger worden, als hij hoort dat zijn collega voor hetzelfde werk veel mèèr verdient. In beide gevallen wordt ons geluk dus niet bepaald door wat wij zelf krijgen of meemaken, maar hangt het er vanaf of anderen ‘meer’ of ‘minder’ dan wij krijgen. We spieken als het ware om ons heen, om pas daarna, op basis van vergelijking, te bepalen hoe gelukkig we zijn…

Sociale vergelijking betekent dus eigenlijk dat het geluk van de buurman bepaalt hoe gelukkig ik ben.

Met wie moet ik me vergelijken?
Lang geleden begon Sonya Lyubomirsky haar promotieonderzoek in de psychologie met een hypothese over sociale vergelijking. Zij veronderstelde dat ongelukkige mensen zichzelf vaker vergelijken met mensen die het beter afgaat. En dat gelukkige mensen zichzelf juist vergelijken met mensen die het slechter hebben. Dat lijkt voor de hand te liggen. Bijna allemaal herinneren we onszelf (of anderen) in slechte tijden er wel eens aan dat er altijd nog mensen zijn die het nòg slechter hebben. Het idee is dat je hierdoor wordt opgemoedigd.

Maar zou ons geluk dààrvan afhangen? Achteraf vindt de gelukspsychologe dit een naieve gedachte.

Ik ben gelukkig als jij succes hebt
Lyubomirsky was nog maar net met het onderzoek begonnen, toen zij merkte dat gelukkige mensen zichzelf juist niet vergelijken met anderen!
En omgekeerd: mensen die hun geluksgevoel vooral op vergelijking baseerden, bleken (alleen al daardoor) vaker ongelukkig.
Gelukkige mensen, bleek uit haar onderzoek, verheugen zich in het succes van anderen en tonen medelijden wanneer het anderen tegenzit.
Maar vergelijken? Dat doen ze dus niet!

Stoppen met vergelijken, hoe doe je dat?
Lyubomirsky raadt dezelfde oefeningen aan als middel tegen sociaal vergelijken als tegen tobben. (Zie de suggesties hierboven.) Maar geluksdoctorandus trekt hier even zijn wenkbrouwen op: zijn dit niet twee verschillende dingen?
Weliswaar hebben ‘tobben’ en ‘sociaal vergelijken’ alletwee met ‘denken’ te maken, maar toch zijn ze verschillend. Er zijn genoeg optimisten, die totaal geen last hebben van tobben, maar wel gevoelig zijn voor sociale vergelijking.
Juist sociale vergelijking zou wel eens veel dieper kunnen zitten, omdat mensen door en door sociale wezens zijn…

Toch – toegegeven! – is er wel iets waarin de remedie tegen ‘tobben’ en die tegen ‘sociale vergelijking’ met elkaar overeenkomt:

Naarmate we ons geluk meer uit onszelf halen, hebben we ze geen van beide nodig! 

Ga nu verder naar: Geluksactiviteit 4. Wees vriendelijk en behulpzaam