Samen de gelukkige School van de Toekomst creëren – Hoe doen we dat?

Stap voor stap op zoek naar de gelukkige school van de toekomst in een reeks van blogs

Montage van beelden die samen een indruk geven van het klaslokaal en de gelukkige school van de toekomst.

Een school, die geluk centraal stelt en helemaal van deze tijd is. Kan dat?

Onderwijs dat zich richt op een gelukkige toekomst, en de ogen open houdt voor het ongeluk in de wereld. Kan dat?

Leerlingen, die na hun schooltijd gelukkig zijn, ook als het leven hen niet gunt wat ze ervan verwachten. Omdat ze op school een realistische kijk op het leven hebben meegekregen. Omdat ze daar flexibel en vindingrijk zijn geworden — ook in sociaal opzicht. En omdat ze er leerden hoe je met uitdagingen en tegenslag kunt omgaan. Kan dat? 

Volgens mij kan het!

#Onderwijs2032 als aanleiding
Een paar weken geleden gaf staatssecretaris Sander Dekkers het startschot voor de landelijke discussie #onderwijs2032 met als thema:

• Wat moeten kinderen leren op school zodat ze klaar zijn voor hun toekomst?

Voor als ze volwassen zijn, in bijvoorbeeld 2032, en vanaf dan zelf hun leven inrichten.

Mijn eigen begin
Diezelfde vraag (met een ander jaartal) was destijds een thema dat een centrale rol speelde in mijn opleiding tot onderwijssocioloog/onderwijskundige en maatschappijleraar.
Geen van beide ben ik uiteindelijk geworden, o.a. omdat de overheid destijds leraren van allerlei achtergrond de kans gaf om maatschappijleer te geven. Het was niet makkelijk daartussen te komen. Dus werd ik journalist, daarna communicatieadviseur en tenslotte, met een omweg via een soort sabbatical, geluksdeskundige.
Bevoegd en onbevoegd, betaald en als stage, op school en universiteit, heb ik echter toch in allerlei onderwerpen les gegeven (maatschappijleer, didaktiek van maatschappijleer, creatief spel, yoga, geschiedenis van de sociologie en filosofie van het geluk). Daarnaast heb ik bij allerlei organisaties aan projecten meegedaan en als presentator ‘voor de groep gestaan’, zoals bij de ict-organisatie van de politie en de krijgsmacht.

Al die jaren leerde ik bij. Gek genoeg, ben ik daarbij extra trots op die bekwaamheden (zoals vormgeving of webvaardigheden) waarvoor ik géén opleiding kreeg. Veel waarvoor ik op school had zitten zwoegen, bleek daarentegen nutteloos. Mede daardoor bleef die ene vraag in mijn achterhoofd meespelen: ‘Wat had ik op school nu eigenlijk willen leren?’.

Dat is de reden dat #onderwijs2032 bij mij een snaar raakte.
Als bijdrage daaraan schreef ik als eerste “De Grammatica van een Gelukkige School” (al meer dan 400x gedeeld). En deze keer: Wat zal er allemaal niet veranderen tussen nu en 2032? Maar er valt veel meer over te zeggen!

Hoe ‘bedenk je’ zoiets?
Want hoe ‘bedenk je’ eigenlijk wat een hele school zou moeten doen? Kun je dat zomaar vanuit de wetenschap vertalen? (Nee, dat kan niet!) Niet vanuit de gelukswetenschap, en netzomin vanuit andere vakgebieden. Kun je dan vanuit het beroep dat de leerlingen later gaan uitoefenen bepalen hoe de school eruit moet zien? (Nee, dat kan ook niet!)

Er is een speciale manier van redeneren voor nodig om te bepalen wat leerlingen op school zouden moeten leren. Die kan nooit logisch sluitend zijn. Maar het is evenmin een kwestie van geloof of levensovertuiging. Je kunt namelijk allerlei plausibele stappen zetten, die voor een groot deel door andere mensen gedeeld kunnen worden.

Maar terwijl staatssecretaris Dekker het hele land uitnodigt om over #onderwijs2032 na te denken — wat lovenswaardig is! —, weet bijna niemand hoe je zoiets zou moeten doen — en dat is niet echt handig!

Er is nog een probleem. Stel dat we over een tijdje ‘klaar’ zijn en een nieuw leerplan gaan invoeren. Gaan we leraren met werkdruk dan extra taken geven? Heeft de school daar zelf dan nog iets over te zeggen? Of de ouders of de leerlingen?

Kortom, er ontbreekt tot nu toe ook een beeld van hoe we de scholen willen veranderen om ze voor te bereiden op 2032.

We hoeven daarbij niet het hele onderwijs vast te leggen, het kan ook om hoofdlijnen gaan. Daarbinnen kunnen we veel aan de docenten, of hier en daar zelfs aan leerlingen overlaten. We zouden ook meer variatie en mogelijkheden om te experimenteren aan scholen kunnen toestaan…

Ik besloot een aantal blogs te schrijven die niet alleen over een gelukkige school zullen gaan, maar ook over de vraag: hoe kunnen we het beste samen nadenken over de vraag welke school voor onze kinderen het meest geschikt zou zijn?

Van verschillende kanten wil ik proberen stappen te zetten (= beelden te schetsen) waar, denk ik, grote groepen mensen het over eens kunnen zijn — en voorstellen die beelden te verbeteren mag natuurlijk ook!

Wat kun je in deze serie blogs verwachten?
De volgende thema’s/blogs/artikelen staan mij tot nu toe voor ogen (geef gerust commentaar of doe suggesties onderaan deze pagina, als je vindt dat er iets ontbreekt).
Alle artikelen met een -tje kun je nu al lezen!

Wat zal er allemaal niet veranderen tussen nu en 2032
Eeuwenoude levenswijsheden en menselijke onvolmaaktheid (zoals ouderdom, ziekte en dood; maar ook tegenslag en de noodzaak tot kiezen) horen thuis in het onderwijs. 

Wat kan er allemaal wel veranderen tussen nu en 2032
Schets van een toekomstige samenleving, die niet alleen over technologie gaat. Die zowel kansen als gevaren, zowel uitdagingen als mogelijkheden ziet. 

• Verboden voor scholieren…
Een prikkelend stukje over alles wat je op school soms moet leren en uiteindelijk nooit zult gebruiken. Misschien niet zo motiverend voor wie nu scholier is… ;-) Maar een extra aanleiding om het in de toekomst beter te doen. 

• Een afspiegeling van de wetenschap?
Moet ‘wiskunde op school’ een afspiegeling zijn van ‘wiskunde aan de universiteit’? Of de meest effectieve voorbereiding daarop? En andere vakken? Frans of geschiedenis bijvoorbeeld? Zo nee, hoe kiezen we dan wat de school wél moet onderwijzen? 

• Leren, leren en nog eens leren
Ofwel: hoe leer je eigenlijk iets op school? Op hoeveel verschillende manieren kun je iets leren? (Veel meer dan die waarover je examen aflegt!) O.a. over cognitief en emotioneel leren, en over bewust en onbewust leren.

• Didaktische werkvormen: alles is mogelijk
Lesboekjes met oefeningen, en huiswerk dat ieder individueel moet maken. Dat is het klassieke beeld van de school. Natuurlijk is dat deels al achterhaald. Maar welke werkvormen kunnen er eigenlijk wel en welke niet? En waarom?

• De docent op video
Een technologische ontwikkeling die mijns inziens is onderschat. Op basis van mijn eigen ervaringen met online video-cursussen een schets van mogelijkheden en onmogelijkheden. 

• Neutraal zijn en toch lesgeven in politiek — het kan!
Een van de mooiste dingen die ik destijd als aanstaand maatschappijleraar ontdekte, was dat je als docent partijpolitiek neutraal kunt zijn en toch waardevolle inzichten en waarden aan je leerlingen kunt doorgeven. Het is de moeite waard te vertellen hoe dat werkt. Want het zegt iets over hoe de school met controverses om kan gaan.

• Godsdienstonderwijs voor iedereen
Moet godsdienstonderwijs vooral het eigene van de verschillende godsdiensten leren of ook het gemeenschappelijke? Moet het onderwijs godsdienstige opvattingen altijd ‘respecteren’ of kunnen ze ook beter en slechter zijn?

• Een leerplan voor de hele school?
Wat komt erbij kijken om een leerplan voor de hele school te maken? Wat kan de samenleving bepalen, wat kunnen we aan de leraren overlaten?

De grammatica van een gelukkige school  
Dit stuk is een schets van drie fundamenteel verschillende manieren van leren (in de eerste persoon, in de tweede persoon en in de derde persoon), die alledrie op school aan bod zouden moeten komen.

• Geluk als thema van de school
Over de plaats van geluk in het onderwijs, maar ook over alles dat ermee te maken heeft (van goede lichaamsbeweging tot een geslaagde voorbereiding op het beroep).

• Leren we op school ook ademhalen?
Talloze Nederlanders doen inmiddels aan tai chi, yoga, zen-meditatie of andere Oosterse vormen van beweging en stilzitten. Ook onderzoek wijst op de voordelen daarvan. Als er in al die verschillende vormen iets gemeenschappelijk is, is dat wel de aandacht voor de ademhaling. Hoe nemen we zoiets op in het leerplan? 

• Welke vakken en welke doelen?
Poging om een aantal stappen verder te zetten.

• Wie verandert er in welk tempo?
Veel van bovenstaande gedachten suggereren dat het onderwijs heel anders kan dan het nu gebeurt. Maar is dat wel realistisch? Een bespiegeling over de beste manier om te veranderen.

Hoe je de discussie over #onderwijs 2032 eigenlijk zou moeten voeren 
Gedachten over het sturing geven aan een maatschappelijke discussie, op zo’n manier dat zoveel mogelijk deelnemers begrijpen waarover het gaat.

Je kunt de hele reeks volgen, door je gratis te abonneren onderaan de pagina.

Reacties en commentaren zijn welkom! Deel deze pagina als het je interessant lijkt.
Overname op een andere website is ook bespreekbaar.

Ten slotte zoek ik nog een uitgever.

Grote blogafbeelding

 

Geluksdoctorandus, Akshaya de Groot

Dit bericht is geplaatst in Onderwijs, Opvoeding, onderwijs en kinderen met de tags , , , . Bookmark de permalink.

8 reacties op Samen de gelukkige School van de Toekomst creëren – Hoe doen we dat?

  1. Marcel Pennings schreef:

    Eindelijk weer eens voer voor de discussie waar een (basis)school voor moet dienen. Voor mij is dat welzijn en is kennis slechts één van de middelen om dat doel te bereiken. Als ik dat binnen onderwijsland roep kijken ze mij raar aan. Als ik dat tegen ouders zeg, dan geven ze je gelijk.

  2. Clara de Boer schreef:

    Leuk!
    Kijk ook eens op http://www.gelukskoffer.nl
    Lesprogramma voor kinderen uit groep 7/8 en 5/6, waarin de wetenschap rondom positieve psychologie en geluk vertaald is naar basisonderwijs.
    Inmiddels hebben meer dan 10.000 kinderen lessen ontvangen.
    En wij gaan door!
    omdat we het belangrijk vinden dat Kinderen al op jonge leeftijd leren over geluk.
    Geluk!
    Claar

  3. Margot de Weijs schreef:

    Aristoteles zei het meer dan twee millennia geleden al: Educating the mind without educating the heart is no education at all. Een gelukkige school is naar mijn idee in ieder geval een hartelijke school! Het is voor mij de drijfveer om (op) het hart te (onder)wijzen: Onlangs verscheen mijn boek Hartenwijs bij Scrivo Media: http://www.scrivomedia.nl/a-38516574/boeken-met-gevoel/hartenwijs/
    Mocht je interesse hebben Akshaya, dan stuur ik je graag een preview. Hartelijke groet, Margot de Weijs http://www.devertelboom.nl

  4. Asha schreef:

    Geluk is ons geboorterecht en je kan niet vroeg genoeg beginnen met je te herinneren dat je altijd aanspraak kan doen op dit geboorterecht.

  5. Hanke den Boer schreef:

    Goed!
    14 jaar heb ik voor de klas gestaan en ben daarvoor in de kinderopvang werkzaam geweest. Het onderwijs, de kinderen en de ouders heb ik zien veranderen met als conclusie dat het mijn onderwijs niet meer was. Ik heb het over een andere boeg gegooit en ben m’n eigen bedrijf ‘jouwmoment.nu’ gestart, om kinderen dmv kinderyoga en mindfulness te helpen en te laten ervaren wie ze zijn. Mijn missie is om dit verder binnen het onderwijs te brengen en mijn ervaring is dat er steeds meer scholen er het nut al van in zien.
    Kijk ook eens op http://www.jouwmoment.nu.

    • geluksdoctorandus schreef:

      Dat is een mooi initiatief, Hanke. Fijn dat je hiervan laat weten! Ik hoop van harte dat de vruchten ervan vroeg of laat ook in het onderwijs doorwerken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *