Een handboek dat uitnodigt om te lezen — Handboek Positieve Psychologie (boekbespreking)

De cover van Handboek Positieve Psychologie

Titel: Handboek Positieve Psychologie. Theorie. Onderzoek. Toepassingen

Auteurs: Ernst Bohlmeijer, Linda Bolier, Gerben Westerhof en Jan Auke Walburg (redactie)

Uitgever: Boom, Amsterdam 2013. Prijs: € 39,50.

Ik had het gekocht om bij te blijven. Je bladert het door, leest eens een hoofdstuk, citeert wat conclusies. Maar de gedachte om het te lezen was niet echt bij mij opgekomen. Tot ik het boek in handen had en onwillekeurig het eerste en tweede hoofdstuk had doorgenomen. En daarna het derde. Langzaam werd ik binnengetrokken in een perspectief waarin de positieve psychologie geen aparte stroming meer is, maar de richting waarin de psychologie als geheel zich beweegt. Op het laatst was ik het hele boek aan het lezen en beelde mij in dat ik een beeld kreeg van de psychologie van de toekomst.

Waar kwam mijn enthousiasme toch vandaan?

Aaibaar en vriendelijk
Het gemiddelde academische handboek (laat ik als voorbeeld nemen ‘The Oxford Handbook of Positive Psychology’ uit 2009) heeft een sprankelende cover in kleur en daarna 700 bladzijden van twee kolommen met zwarte lettertjes. Het weegt anderhalve kilo (ik heb het gewogen), telt tientallen auteurs en minstens 65 hoofdstukken.
Het nieuwe Handboek Positieve Psychologie is maar half zo dik, de kolommen zijn een hele pagina breed (net als bij een gewoon boek) met een gewone letter, het papier is letterlijk aaibaar en de vormgever heeft bescheiden gebruik gemaakt van een oranje steunkleur.
Het is véél minder indrukwekkend dan een echt handboek, maar het is vriendelijk en toegankelijk en nodigt uit om te lezen.

Maar nu de inhoud. Hoe maak je immers van een handboek een leesbaar geheel?

Positief en negatief — tegengesteld en tegelijk zelfstandig
Het boek is van begin tot eind geschreven vanuit een visie waarin de traditionele ‘negatieve psychologie’ en de nieuwe ‘positieve psychologie’ elkaar versterken en aanvullen. De eerste richt zich op het verhelpen van specifieke klachten, de tweede op het verhogen van het geestelijk welzijn in het algemeen.
Dit is geen abstract devies. Het stoelt op de ontdekking dat het bij een psychische stoornis (‘negativiteit’) en bij psychisch welbevinden (‘positiviteit’) om twee verschillende processen gaat. Die beïnvloeden elkaar; met als centraal motto ‘waar positiviteit heerst, is geen plaats voor negativiteit’. Maar gedeeltelijk zijn ze ook weer onafhankelijk van elkaar.

Geluk beschermt en versterkt
Psychologische stromingen die zich richten op het verhelpen van klachten blijven nodig. Maar zelfs dáárbij kan de positieve psychologie een handje helpen. Enerzijds blijken ‘welbevinden’ en geluk te beschermen tegen psychische klachten (evenals criminaliteit). Het werkt dus preventief. Anderzijds kan het in sommige gevallen de behandeling ‘afmaken’ en terugval tegengaan, bijv. van depressiviteit of angstklachten of bij terugkeer van een justitiële inrichting naar de samenleving.

Pijn en tegenslag horen erbij
Dezelfde integrale of holistische kijk vinden we terug bij positieve en negatieve emoties en bij positieve en negatieve ervaringen. Pijn, lijden en tegenslag horen bij het leven en de tijd dat de positieve psychologie daar stilzwijgend omheen ging, ligt gelukkig achter ons. Het handboek toont dat de positieve psychologie volwassen is geworden en met beide voeten midden in het leven staat.

Eén grote familie…
Nu word ik bijna sentimenteel ;–) maar toch: het is aantrekkelijk is om te zien hoe de positieve psychologie is ingebed in een grote groep aanverwante benaderingen, zoals:

• doelen en waarden verhelderen;

• narratieve toekomstverbeelding;

• sterke kanten ontwikkelen;

• oplossingsgerichte therapie;

• Acceptance en Commitment Therapie (ACT);

• positieve emoties versterken (‘broaden and build’);

• emotieregulering;

• compassie;

• mindfulness;

en last but not least cognitieve therapie.

Gewapend tegen de moeilijkheden van het leven
Vrijwel al deze benaderingen worden besproken. Bij elkaar geeft dat een mooi beeld van de middelen waarover een positieve therapeut (of eigenlijk elke goed geschoolde coach of therapeut) vandaag de dag kan beschikken om mensen die het eens wat moeilijker hebben te begeleiden. In deze methodes zitten tal van wijze lessen verscholen die wij eigenlijk allemaal zouden moeten leren — dat is een van de redenen, die het lezen zo lonend maakt. Het gaat echt over ‘hoe je kunt omgaan met het leven’.

Opzet van het handboek
Het boek is evidence based op een aangename manier. Soms staat het onderzoek “nog in de kinderschoenen”, dan weer is het “veelbelovend”, maar van aardig wat interventies is er inmiddels behoorlijk hard bewijs.

Als handboek is het strak geredigeerd. Elke schrijver van een hoofdstuk kreeg 15 pagina’s om kort te schetsen:

• de belangrijkste theorie(en);

• onderzoek (werkt het?, is de effectiviteit aangetoond?);

en daarnaast nog relatief uitgebreid:

• concrete voorbeelden van best practices.

Praktijkgericht, voor professionals
Het boek is daarmee geschikt voor iedereen in de praktijk (met een academische invalshoek) die met mensen werkt, mensen opleidt of aanstuurt. Of dit nu in de ggz is, in de gezondheidszorg, het buurtwerk, het onderwijs, of in andere organisaties (bijv. personeelswerk).

Doe eens gek, lees een uurtje per dag een hoofdstuk, en na drie weken heb je een mooi beeld van waar het met de psychologie naartoe gaat. De kans is groot dat je een aantal dingen eruit in je eigen leven of werk kunt gebruiken. Ik werd er vrolijk van.

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)Wil je na het lezen van deze recensie meer weten over Positieve Psychologie? Lees dan eens de serie blogs: ‘Geschiedenis van de positieve psychologie aan de hand van drie boeken’.

 

Dit bericht is geplaatst in Boekbespreking, Positieve Psychologie met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.