“ De kennis over geluk willen we delen met studenten ”

Geluk staat sinds kort hoog op de agenda van de Radboud Universiteit. Onlangs is hiertoe het Radboud Platform voor Geluk opgericht. De Nijmeegse universiteit is daarmee de eerste in Nederland.
Nicole Mulders sprak met de voorzitter van het platform, de bevlogen hoogleraar Filosofie Hans Thijssen: “De kennis over geluk willen we delen met de studenten.” — Geluksdoctorandus is benieuwd wanneer andere universiteiten en hogescholen dit voorbeeld volgen. De psychologische veerkracht van studenten en hun oriëntatie op het leven zullen er baat bij hebben.

Cursus ‘Gelukkig leven’

Eén van de activiteiten van het platform is het verzorgen van een cursus ‘gelukkig leven’, die aan het begin van dit studiejaar voor het eerst wordt gegeven. Daarin geven hoogleraren uit verschillende vakgebieden, zoals psychologie, filosofie, economie en organisatiekunde hun visie op het onderwerp. “Denk bijvoorbeeld aan vragen als ‘Maakt geld gelukkig?’ en ‘Wat is de invloed van werk op geluk?’.
De studenten ontvangen voor het volgen van de cursus vijf studiepunten. “Geluk gaat niet over zoiets banaals als een mooie auto of een mooi huis. Dat kan leuk zijn, natuurlijk. Maar het zorgt enkel voor korte geluksmomenten. Wij hebben het over iets dat basaler is, en meer duurzaam.”

Steun van de rector magnificus 

Het onderwerp ‘geluk’ speelde niet eerder op de universiteit een grote rol. Maar dankzij rector Han van Krieken is dit initiatief er gekomen. “De universiteit heeft veel aandacht voor levensthema’s en zingeving. Een onderwerp als geluk hoort daar simpelweg bij”, zegt Thijssen.
Er is in de loop der jaren wereldwijd al veel geluksonderzoek gedaan. Daar borduren Thijssen en zijn collega’s op verder. Thijssen: “Uiteindelijk streeft iedereen naar geluk.”

Veel studenten met stress

De universiteit voerde onder 4000 studenten een onderzoek uit naar hun welzijn. Daaruit bleek dat ongeveer de helft van de respondenten met stress te kampen heeft en worstelt met levensvragen. Ze voelen stress en zeggen vrienden nodig te hebben.
In hoeverre verschilt Nijmegen daarin van andere steden? “Daar is geen onderzoek naar gedaan. Maar andere universiteiten concluderen waarschijnlijk hetzelfde, vermoed ik.”
De komende jaren komt er een vervolgonderzoek in Nijmegen, waarin het geluk opnieuw wordt gemeten. “Vorming van studenten is immers belangrijk, het is een hoofdtaak van de universiteit.”

Streven naar geluk en kennis horen bij elkaar

Prof. dr. Hans Thijssen studeerde in Nijmegen, Leuven, Harvard en Santa Barbara in California. Hij legde zich toe op de wetenschapsgeschiedenis van de natuurwetenschappen. Weinig mensen weten dit, maar die kwamen voort uit de natuurfilosofie. Binnen de filosofie was Thijssen ook bestuurlijk actief. Hij was jarenlang decaan van de faculteit Filosofie, theologie en religiewetenschappen aan de Radboud Universiteit en een tijd voorzitter van het landelijke Disciplineoverleg Wijsbegeerte.
Gaandeweg raakte hij meer geïnteresseerd in geluk: “De aanvankelijke samenhang in de filosofie tussen het menselijk verlangen naar geluk en de honger naar kennis is verbroken geraakt. Naar mijn mening moet de huidige academische filosofie haar koers bijsturen door minder gefixeerd te zijn op de problemen van de filosofen en meer aandacht te schenken aan de problemen van het menselijk bestaan.”

Geluk verdween uit de filosofie

“De Grieken en Romeinen waren de eerste filosofen en richtten zich op het geluk van mensen. Die focus is verdwenen. Filosofen daarna hielden zich meer met theoretische en academische kwesties bezig. Die omschakeling is niet vreemd. Want het christendom is lang de dominante levensfilosofie geweest, waarin geluk pas in het hiernamaals werd gevonden. Thijssen pleit ervoor dat de aandacht weer naar geluk gaat. Dat pleidooi is de rode draad in zijn essay in boekvorm Wat filosofen weten (Nijmegen 2016).

Boeddhisme

Volgens Thijssen biedt ook het Boeddhisme belangrijke inzichten, zoals dat geluk niet van buitenaf moet komen, maar van binnenuit, via training van de geest. “Je moet je niet door andere mensen of dingen uit het veld laten slaan.” Het boeddhisme erkent dat lijden onvermijdelijk is, maar biedt een andere kijk op het leven. Daardoor kun je beter omgaan met vervelende omstandigheden, zoals armoede of ziekte. Hij volgt het principe practice what you preach en mediteert regelmatig. Want het versterkt je gemoedsrust en dat helpt je om gelukkig te worden.

Geplaatst in Ethiek, moraal, filosofie en levenskunst, Onderwijs, Welzijn | Getagged , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Alledaags geluk: Gelukkig zijn, doe je niet in je eentje

Ga mee op zoek naar het alledaags geluk!

Alledaags geluk, waar komt dat vandaan? Leren we dat niet allemaal van de mensen om ons heen? Door hoe wij hen ervaren? En door van ze af te kijken?
De komende maanden gaat Geluksdoctorandus elke maandagavond op zoek naar het geheim van alledaags geluk. Samen met iedereen die daarvoor ook naar De Haagsche Tafel in Den Haag komt.

Met Geluksdoctorandus Akshaya de Groot op zoek naar alledaags geluk Elke 14 dagen bespreken we iets anders wat je kunt doen om geluk sterker te maken of te vergroten. Zowel je eigen geluk, als dat van anderen. De thema’s zijn: echt genieten, vriendelijkheid, kunnen vergeven, piekeren vermijden, aandacht voor jezelf en je omgeving (mindfulness), en ‘valkuilen om te vermijden, als je anderen gelukkiger wilt maken’. Dat zijn althans de onderwerpen die tussen nu en kerstmis aan de orde komen.
Filosofen en politici spreken graag met dure woorden over het sociale weefsel van de samenleving. Wij kletsen niet, maar gaan op deze maandagavonden samen kijken hoe dat weefsel in elkaar steekt en hoe je het sterker maakt. We gebruiken daarbij de kracht van geluk. Want als je ergens gelukkig van wordt, wil je ermee doorgaan, en dat maakt het sterk. Hieronder kun je lezen waar de workshops over gaan:

Workshop ‘Alledaags geluk’ 1, maandagavond 4 september

• Echt genieten is meestal niet louter het volgen van je impulsen. Het beteken dat je tijd en aandacht uittrekt om in het genieten op te gaan. Het betekent dat je daarover vrij van schuldgevoelens kunt zijn. Genieten is niet alleen maar egoïstisch — een beetje wel ;-) maar dat mag vaak ook best.

Als genieten een plaats heeft in je leven, draagt dit eraan bij dat je leven zin heeft en dat jij het de moeite waard vindt. Als je zelf weet wat genieten is, kun je andere mensen ook helpen hun leven fijner te maken. (Bijvoorbeeld, als je uit eigen ervaring weet wat goede sex betekent, besef je makkelijker hoeveel waarde vrijen ook kan hebben voor oudere mensen of mensen met een beperking.)

In deze workshop gaan we zelf – met hulp van de Haagsche Tafel – een paar eenvoudige ‘genietingen’ ervaren. Wees gerust, we houden het kuis. We bespreken onze ondervindingen daarbij, de plaats van genieten in ons eigen leven en (waarom niet?) hoe je daar meer uit kunt halen. Maar ook hoe je anderen in je omgeving meer kunt laten genieten.

Workshop ‘Alledaags geluk’ 2, maandagavond 18 september

• Vriendelijkheid lijkt zo weinig cool of vet, dat bijna niemand er bij stilstaat. Maar als we eens niet vriendelijk worden bejegend, kan dit een heel nare ervaring zijn. Dan merken we aan den lijve hoe belangrijk het is. Herken je dat?

Deze workshop beginnen we met elkaar vriendelijk te begroeten (op heel verschillende manieren!). We bespreken onze ervaringen met vriendelijkheid, en ook hoe ons afgaat om zelf vriendelijk te zijn. Op elk moment van de dag, tegenover iedereen? Wat kun je doen bij mensen tegenover wie je eigenlijk geen vriendelijkheid voelt?

En op de achtergrond speelt altijd iets anders mee: hoe vriendelijk zijn wij tegenover ons zelf? Ook daarbij zullen we stilstaan.

Workshop ‘Alledaags geluk’ 3, maandagavond 30 oktober

• Vergevingsgezind zijn, klinkt zo hoogdravend. Je hoort al bijna de dominee van de kansel preken. Maar of je makkelijk leert vergeven, begint op het speelterrein bij de peuteropvang. Elkaar snel kunnen vergeven is de smeerolie van elke goede samenwerking (zolang we geen perfecte mensen zijn).
We gaan dus niet moreel, vanuit de hoogte, maar als het ware op onze hurken naar vergeving kijken: Hoe werkt dat eigenlijk? Wat kun je zelf beïnvloeden? Hoe kun je elkaar daarbij helpen? Hoe kun je vergeven makkelijker maken? Het is niet alleen maar een kwestie van ‘willen’. Er zijn ook tips en goede oefeningen voor, bijv. door eens na te gaan hoe het was toen jij door iemand anders werd vergeven.
En wat kun je doen om een ‘vergevingsgezinde’ werksfeer of thuisomgeving te creëren?

Workshop ‘Alledaags geluk’ 4, maandagavond 13 november

• Pieker jij? Wie niet eigenlijk? Af en toe althans. Vooral als het tegenzit waarschijnlijk. Piekeren is o zo menselijk, maar voorbij een bepaald punt (en dat is al snel bereikt) ook o zo onhandig, omdat je gedachten dan in cirkeltjes draaien.

Maar je kunt er iets aan doen en dat kan je op allerlei momenten van pas komen. Zelfs als je van jezelf uit niet zo’n grote piekeraar bent. We gaan verschillende oplossingen langslopen en soms uitproberen, zoals: afleiding zoeken (jezelf dwingen aan iets anders te denken, doordat je wat gaat doen); betere, meer positieve gedachten denken; en afstand nemen van je gedachtes (bijv. door meditatie). Het enige wat we niet zullen adviseren, is: stoppen met denken, want dat is nu net hetgene wat bij piekeren niet lukt!

En natuurlijk vragen we ons af: wat kun je samen met elkaar doen om piekeren te vermijden en minder te maken?

Workshop ‘Alledaags geluk’ 5, maandagavond 27 november

• Kennismaking met mindfulness. Een van de meest waardevolle veranderingen die je in je leven kunt aanbrengen, is: gaan mediteren en oefenen in mindfulness. Zo kun je elke dag een korte vakantie nemen in je hoofd, en daardoor weer flink opfrissen. Het helpt je ook om met aandacht en een nieuwe blik je omgeving te zien.

We gaan een paar korte mindfulness-oefeningen doen, ter kennismaking; maar er zal ook veel gelegenheid zijn tot gedachtenwisseling. Over mindfulness en meditatie bestaan nu eenmaal allerlei opvattingen, waaronder echte misverstanden. En het is waardevol om dit te bespreken voordat je (eventueel) eraan begint.

Ook zal ik iets vertellen over het onderzoek dat hiernaar is gedaan. Dat is meer dan je denkt en met sommige heel positieve uitkomsten.

Ten slotte bespreken we hoe mindfulness past in je sociale omgeving.

Workshop ‘Alledaags geluk’ 6, maandagavond 11 december

• Valkuilen als je anderen gelukkig wilt maken. Laten we het maar eerlijk zeggen. Tal van mensen willen niet gelukkig(er) worden, of geholpen worden, en in elk geval niet op ‘jouw manier’. En jij wilt op jouw beurt ook niet de padvinder zijn die het oude vrouwtje helpt met oversteken — naar de kant waar ze net vandaan kwam…

Kortom, andere mensen helpen, of overreden aan iets leuks mee te doen, kán een subtiel proces zijn. Soms durven mensen juist niet te vragen wat ze nodig hebben of graag willen. Dan weer weten ze niet eens wat er mogelijk is, dus komt het niet eens in ze op om wat te vragen of ernaar te verlangen.

Zo wisselen we met elkaar uit over allerlei kleine hobbels die je kunt tegenkomen als jij mensen wilt helpen, of de wereld om jou heen beter wilt maken.  Het interessante is: je bent niet de eerste of de enige die ze tegenkomt. En vaak zijn er allerlei wegen (geduld is daar een van) om er op een vruchtbare manier mee om te gaan.

Je kunt van week tot week beslissen of je wilt komen. De avonden duren  telkens van 19.30 uur (ontvangst) à  20.00 uur (start) tot circa. 21.30 uur.

De kosten zijn 12,50 euro per keer, inclusief 1 drankje. Aanmelding bij de Haagsche Tafel (adres: Laan van Nieuw Oostindië 12-A, Den Haag).

De cover van Handboek Positieve PsychologieOok de tussenliggende maandagen gaan over geluk. Maar dan over onderzoek, filosofie en geschiedenis, evenals de toepassing op verschillende werkgebieden.

Er is voorts een programma van 8 dagdelen (desgewenst op maat), waarin deze workshops zijn verwerkt, voor professionals en organisaties.  De maandagavonden geven daarvan vast een voorproefje.

Geplaatst in Gezondheidszorg en GGZ, Opvoeding, onderwijs en kinderen | Getagged , , , , | Een reactie plaatsen

Angst voor terugkeer bij kanker, hoe ga je daarmee om?

Dr. Marieke van de Wal over ziekte en geluk: “Een ziekte moet draaglijk worden. Daar strijd ik voor.”

Promovenda Marieke van der Wal wil graag overbodige angst voor terugkeer van de ziekte bij kankerpatiënten wegnemen

 

Deze zomer promoveerde Marieke van de Wal aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op het onderwerp ‘angst voor terugkeer van kanker’. Daarvoor bedacht ze de behandelmethode ‘Verder leven met angst’, voor mensen met kanker. “Angst kan worden teruggebracht tot normale proporties.” 
In dit en volgende gesprekken/artikelen vraagt Nicole Mulders zich af hoe het zit met de immense rol van gevoelens bij ernstige ziekte. Hoe kun je daar het beste mee omgaan? Kun je dan nog gelukkig blijven?

“Angst is lastig om over te praten”

Van de Wal studeerde medische psychologie en kreeg tijdens haar studie interesse in de medisch-psychologische aspecten van oncologie (= wetenschap van kanker). Ook tijdens haar werk als psycholoog bleef dit onderwerp spelen. Vandaar dat de overstap naar angst als onderwerp voor haar promotietraject een logische was.
Zij onderzocht wat angst bij patiënten met kanker betekent. Daarbij ontdekte ze dat er verschillende soorten angst bestaan. Maar angst in relatie tot ziekte is geen makkelijk te bespreken onderwerp. “Vermoeidheid en pijn worden makkelijk besproken. Dat merkte ik ook tijdens mijn stage. Angst is een lastig onderwerp om over te praten”.

Reële angst voor terugkeer

De onderzoekster richtte zich op angst voor terugkeer van de ziekte bij mensen die curatief behandeld zijn voor kanker (dus genezen verklaard). Die angst is geen kwestie van fantasie, benadrukt Van de Wal. “Een verschil met bijvoorbeeld een spinnenfobie is dat het hier gaat om een reële angst. Iemand die een bepaalde vorm van kanker heeft gehad, is dan bang dat die terugkomt. Wat ook wel eens gebeurt.”

Een beetje angst is normaal, zegt ze. En zelfs nuttig. Want daardoor zijn patiënten met kanker alert op mogelijke veranderingen in hun lichaam, en gaan ze daarmee op tijd naar een dokter. Dat kan zelfs levensreddend uitpakken.

Cognitieve gedragstherapie

Maar, angst moet wel binnen proporties blijven. Op het moment dat die elke dag aanwezig is, kunnen mensen door de angst vastlopen. Van de Wal bedacht een behandelmethode waarbij ze uitgaat van de cognitieve gedragstherapie. Of gedachten wel of niet voor iemand werken vormt daarbij de leidraad. Ze had één doel voor ogen: “ziekte moet draaglijker worden”.

Patiënten moeten leren hun angst te accepteren, leren verdragen dat angst een rol speelt. “Want angst mag er gewoon zijn. Mensen moeten leren omgaan met die angst en het verdragen van onzekerheid.”

Van de Wal bedacht de SWORD-studie, een behandeling voor het beter leren omgaan met angst voor terugkeer van kanker. De behandeling bestaat uit face-to-face en online-therapie. “Je staat ervan te kijken hoeveel ouderen inmiddels met internet verbonden zijn. Verrassend.”

Het eerste gesprek met de patiënt is altijd face-to-face met een psycholoog. Daarna volgen nog enkele aanvullende gesprekken via internet of face-to-face.

Invloed van verpleegkundigen

Haar conclusie? “Uiteindelijk gaat het erom een balans te vinden. Iedereen neemt een rugzak met ervaringen mee. Ook een meer optimistische houding is zinvol: is het glas halfvol of halfleeg? “Mensen met dezelfde symptomen ervaren hun ziekte vaak anders. Zoveel is duidelijk. De situatie kunnen we niet veranderen, maar we kunnen wel leren om anders naar de situatie te kijken.”

Ook de behandelend arts speelt bij het bespreken van angst een belangrijke rol. Maar de rol van verpleegkundigen die gespecialiseerd zijn in oncologie moet, zeker in vergelijking met vroeger, niet onderschat worden. “Zij nemen steeds vaker deeltaken van artsen over en zijn een belangrijk aanspreekpunt voor patiënten”.

De partners van patiënten

Marieke van de Wal ontwikkelde tevens een ‘ladder’ waar angst en zorg aan elkaar gerelateerd worden. Hoe hoger mensen daarop staan, hoe meer zorg ze nodig hebben. Hebben mensen weinig angst, dan hebben ze weinig zorg nodig.

Juist de link tussen onderzoek en patiëntzorg vindt Van de Wal interessant. “De brug slaan tussen onderzoek en praktijk is belangrijk. Feeling houden met de patiënten is voor een onderzoeker onmisbaar. “Je kunt dan ook zien of wat je in het onderzoek bepaalt, aanslaat in de praktijk. En uiteindelijk doe je het voor de patiënten.” Ze voegt er aan toe: “Belangrijk in het onderzoek is ook om de partners van de patiënten erbij te betrekken; kanker heb je niet alleen.”

Ziekenhuis en universiteit

Het promotieteam bestond naast Van de Wal ook uit een psychiater en psycholoog (promotor en copromotor) en artsen en verpleegkundigen. Ook patiënten werden bij het onderzoek betrokken.
Van de Wal heeft tijdens haar promotie duidelijk het verschil gemerkt tussen een aanstelling bij een ziekenhuis of universiteit. “In een ziekenhuis sta je meer in contact met de patiënt. Dat voelt voor mij prettiger, en waardevoller.”

Geluk en ziekte

De uitdaging is, ondanks je ziekte, tevreden te zijn met het leven, besluit Van de Wal. En ook de vraag speelt hier op: wat is de relatie tussen geluk en ziekte? Die vraag heb ik aan haar voorgelegd. Maar dáár is nog geen onderzoek naar gedaan. Zij heeft zich toegelegd op kanker.

Soms maken argumenten ongelukkig

Mijn persoonlijke ervaring is dat ziekte geluk niet in de weg hoeft te staan. Natuurlijk is dat afhankelijk van het stadium en de aard van de ziekte. Zeker. Ernstige situaties moet je niet bagatelliseren. Maar ik merk ook vaak dat mensen allerlei argumenten bedenken waarom geluk voor hen niet is weggelegd. Gedachtes over ziekte, armoede en andere persoonlijke problemen. Die hoeven echter geen belemmering voor geluk te zijn… Als je stevig en daadkrachtig in het leven staat, en je een goede bodem hebt gekregen dankzij je opvoeding en genen, dan kunnen geluk en ziekte samengaan…

Marieke van de Wal behaalde haar master Medische psychologie aan de Universiteit van Tilburg en promoveerde aan de Radboud Universiteit (Radboudumc) in Nijmegen.
Ze liep vóór haar promotie stage bij het Maxima Medisch Centrum (MMC) en richtte zich daar, dankzij haar psychologische achtergrond, op de psyche van patiënten.
Ze werd geïnterviewd als onderzoeker van de week voor het KWF. Op dit moment werkt zij als psycholoog in opleiding tot GZ-psycholoog bij het MMC.

Geplaatst in Gezondheid | Getagged , , , , , , | Een reactie plaatsen

Optimaal goed doen, zonder aan jezelf voorbij te gaan

Sjir Hoeijmakers, directeur van Effectief Altruïsme Nederland:
Goed doen, ja. Maar aan zelfopoffering heb je niets.

Foto bij interview met Sjir Hoeijmakers over geluk, goed doen en effectief altruïsme

Sjir Hoeijmakers (foto: Koen van Haalen)

Effectief altruïsme is booming. Goed zijn voor een ander raakt steeds meer in zwang. Het is in Nederland, en ook wereldwijd, aan het groeien. In eigen land houdt sinds kort Effectief Altruïsme Nederland zich daarmee bezig. Aan het hoofd daarvan staat Sjir Hoeijmakers: “Over de keuzes die mensen maken, gaan we niet. We willen alleen een kader voor goed doen neerzetten.”

Geluk als leidraad

Sjir Hoeijmakers studeerde aan de universiteiten van Tilburg, Utrecht en Berkeley (Californië). Hij begon jaren geleden te brainstormen over een idee voor een basisinkomen. “Ik wilde iets doen voor de wereld.” Geluk was en is de leidraad van zijn bezigheden. Niet voor niets noemt hij zichzelf ondernemend idealist.
Een min of meer logisch gevolg daarvan is zijn bijdrage, en nu directeurschap, van Effectief Altruïsme Nederland. Die organisatie is in januari opgericht om mensen en organisaties aan te moedigen en in staat te stellen zoveel mogelijk goed te doen.
Een groep relatief jonge mensen werkt er aan mee. “We willen de organisatie rustig opbouwen en er niet gehaast mee te werk gaan”, aldus Hoeijmakers.“

Effectief altruïsme

Effectief altruïsme is optimaal goed doenUit het gesprek met hem wordt het verschil tussen altruïsme en effectief altruïsme goed duidelijk. Eenvoudig gezegd: altruïsme is het tegenovergestelde van egoïsme. Het betekent goed doen voor een ander. Effectief altruïsme is “… een filosofie en een sociale beweging die met behulp van bewijsmateriaal en logisch redeneren de effectiefste methoden om de wereld te verbeteren aan het ontdekken is.” (Singer, 2015)
Niet voor niets richtte Sjir Hoeijmakers zich in zijn studies op wiskunde, want bij effectief altruïsme gaat het in feite om calculeren en om de vraag, of berekening, hoe je het beste goed kunt doen voor een ander. Het geluk van een ieder staat voorop.
Het gevoel wordt, ondanks de rationele benadering, niet helemaal buitengesloten. “Ratio en gevoel versterken elkaar”, stelt Hoeijmakers.
Pas zes jaar geleden is het begrip effectief altruïsme ontstaan. “Er gebeurt wereldwijd best veel op dit gebied.” (Zie ook het bijpassende artikel van Geluksdoctorandus over de achtergrond van de effectief altruïsme beweging.) Volgens Hoeijmakers is Nederland een land dat er uitermate geschikt voor is. “Want Nederland is filantropisch ingesteld.”

Filosoof Peter Singer

Peter Singer, filosoof van het goed doenPeter Singer, die wordt gezien als de meest invloedrijke levende filosoof, heeft effectief altruïsme mede op de kaart gezet. Hij schreef het indrukwekkende ‘Effectief altruïsme’, dat wordt gezien als een van dé werken op dit gebied.
Bovendien is het verrassend. Een boodschap is: hoe meer iemand verdient, hoe meer iemand kan geven en betekenen voor een ander. Niet iets wat op het eerste gezicht logisch lijkt, maar het wel is als je er langer over nadenkt.
Singers werk is een belangrijke inspiratie voor de Nederlandse organisatie. Hij was dan ook een prominente gast bij de opening op 28 mei 2017.
Rijst ook de vraag of een bepaalde achtergrond handig is om volgens de principes van altruïsme te leven. Volgens Hoeijmakers is er geen peil op te trekken. Opleiding of karakter zijn niet van invloed. “Een enkeling is asociaal en egoïstisch in zijn thuissituatie, maar doet goed buiten de deur. En vice versa.”

Optimisme

Enige vorm van optimisme is Hoeijmakers niet vreemd. Als wordt gewezen op de negatieve maatschappelijke ontwikkelingen die momenteel wereldwijd spelen, zegt hij: “Dan is er nog veel te doen. En het gaat in grote lijnen de goede kant uit, ook al lijkt dat misschien niet zo.”

Van Bill Gates tot Matthieu Ricard

Positief voorbeeld is Microsoft-oprichter Bill Gates, die grote bedragen investeert in goede doelen. “Gates heeft interesse getoond in effectief altruïsme. Hij pakt zaken in het algemeen goed en structureel aan.” Maar ook boeddhistische monnik Matthieu Ricard vindt Hoeijmakers een mooi voorbeeld van altruïsme, zij het nog niet per se éffectief altruïsme. Ricard is gepromoveerd, maar besloot zich geheel aan het boeddhisme te wijden. In 2009 werd hij zelfs beschouwd als de gelukkigste persoon ter wereld door onderzoekers die zijn brein bestudeerden.

Kun je teveel goed doen?

Zit er eigenlijk een limiet aan wat je aan goeds kan doen in een mensenleven? Denk daarbij aan iemand die geld geeft aan goede doelen, zich inzet voor het welzijn van dieren en ook aandacht geeft aan andere zaken. “Nee”, zegt Hoeijmakers. “The sky is the limit, wat mij betreft. Mensen worden gelukkig als ze goed doen. Maar om ook echt veel te bereiken moet je goed over het ‘hoe’ nadenken; dat is waar effectief altruïsme over gaat.”

Ben ik zelf een altruïst?

Dat roept ook de vraag op of ik altruïstisch zou kunnen leven? Of doe ik het al? Als je de term hanteert in de zin van onbaatzuchtigheid, denk ik van wel. Een beetje dan. En ik denk ook meteen terug aan de tijd dat ik studeerde en vrijwillig werkte in de Wereldwinkel-beweging.
Ik heb er jaren met veel plezier gewerkt en deed dat, voor mijn gevoel, uit idealisme. Kortweg gezegd omdat wij het in het Westen goed hebben en best iets kunnen doen voor mensen uit ontwikkelingslanden, die het minder hebben. Maar je kunt jezelf altijd afvragen of je het niet stiekem voor jezelf doet? Ik deed het in ieder geval niet voor zoiets als mijn cv of uit verveling, maar omdat ik idealen had.

Goed doen voor wie? Een open vraag

Sjir Hoeijmakers komt met een deel van het antwoord: “Natuurlijk is het mooi als je er zelf iets aan hebt”, aldus Hoeijmakers. “Want aan zelfopoffering heb je niets. Dat is niet gezond.” In hoeverre doe je iets voor een ander dan toch niet voor jezelf? Dat is een vraag die interessant blijft…

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)Zie ook het aanvullende artikel over de historische en filosofische achtergrond van het effectief altruïsme. 

Geplaatst in Ethiek en moraal, Geluksinitiatief | Getagged , , , , | Een reactie plaatsen

Effectief altruïsme laat modernisering van het utilisme zien

Aristoteles, Kant, Nietsche, Bentham
Denk niet dat effectief altruïsme een geheel nieuwe stroming is. Het is vooral een heel interessante terugkeer van het utilisme (ook wel utilitarisme genoemd) uit de tijd van de Verlichting. Maar dan wel in een andere, modernere vorm. Die heeft veel met geluk te maken. In dit artikel laat ik deze historische verbindingslijnen zien.
Dit artikel is een vervolg op en een toelichting bij het interview van Nicole Mulders met directeur Sjir Hoeijmakers van Effectief Altruïsme Nederland.

Wat zijn de gevolgen?

Sla vandaag de dag een inleidend filosofisch boek over ethiek open en je zult daarin twee of drie hoofdstromen aantreffen. Vrijwel altijd gaan die terug tot Kant en Aristoteles. De Kantiaanse ethiek heeft te maken met principes. Die van Aristoteles met deugden. Soms tref je als derde nog de levensfilosofie van Nietsche aan. Daarin staat authenticiteit centraal.
Bijna niemand zal zich realiseren dat er een belangrijk perspectief ontbreekt. En wel dat waarin je de gevolgen van verschillende keuzes (handelingen, beleid of investeringen; ook sociale investeringen) tegen elkaar afweegt. En dat is nu juist het perspectief dat we in het dagelijks leven – van vader of moeder tot beleidsmaker – het meest nodig hebben!

Nut = utiliteit = geluk

Toch is er wel degelijk een filosofie die zich daarmee bezighoudt. Dat is het utilisme. Hooguit economen spreken tegenwoordig echter nog over nut of utiliteit, en voor hen betekent het weinig meer dan financieel voordeel. (Waardoor andere mensen op hun beurt weer een afkeer van ‘nut’ en ‘utiliteit’ hebben gekregen.)
De oorspronkelijke betekenis van nut is echter synoniem aan geluk! Iets heeft pas nut, wanneer het tot een beter (c.q. gelukkiger) leven leidt. Op grond daarvan zal een utilist dus ook de gevolgen van verschillende plannen met elkaar vergelijken.

Bijna verdwenen uit de morele filosofie

Aan de ethiek van Kant, Aristoteles of Nietsche heb je daarbij niet genoeg. Want de juiste principes, de mate van deugdzaamheid of authenticiteit van de opsteller zeggen vrijwel niets over hoe je de beoogde gevolgen van een plan, zeg maar het nut ervan, moet afwegen.  Dat doet alleen het utilisme.
Maar juist die utilistische filosofie, die wij bij het maken van plannen en beleid zo goed kunnen gebruiken, is grotendeels uit de leerboeken voor moraal en ethiek verdwenen. Op zijn best vind je meestal een historische samenvatting van Jeremy Bentham (1748 – 1832) of John Stuart Mill (1806-1873).
Hoog tijd dus om dit gedachtengoed weer op te halen én bij de tijd te brengen! Dat zou ook wel eens kunnen helpen om de morele filosofie een stuk ‘nuttiger’ voor ons gewone leven te maken.

Wedergeboorte met dank aan Peter Singer

Dit boek van Peter SInger gaf de aanleiding tot de effectief altruïsme bewegingInmiddels is het utilisme een nieuwe periode ingegaan. Een centrale rol daarin speelt de Australische ethicus en moraalfilosoof Peter Singer (1946). Met zijn boek ‘The Life You Can Save’ (2009) zette hij een probleem, waar bijna niemand meer belangstelling voor had, opnieuw krachtig op de kaart: Wat kunnen wij bijdragen aan het oplossen van grote problemen, zoals armoede, ook als die zich ver van ons bed bevinden?

Met een heldere redenering en simpele rekensommen liet hij zien hoe zelfs een beperkte mate van financiële vrijgevigheid, al een groot effect op het menselijk welzijn in de wereld heeft. Veel groter dan wanneer wij datzelfde geld anders besteden.
Ook pleit hij ervoor om aan doelen te geven die verhoudingsgewijs het meest effectief zijn in het bestrijden van onheil (zoals armoede en vermijdbare ziekte). Kosten-baten-analyse dus, maar dan toegepast op liefdadigheid en gemeten in termen van menselijk welzijn. Met als doel: zoveel mogelijk goeds per gedoneerde euro.

Beter onderzoek naar ontwikkelingsprogramma’s

Onafhankelijk daarvan kwamen twee onderzoekers, Banerjee en Duflo, met een nieuwe benadering voor het onderzoeken van ontwikkelings-programma’s. Zij vonden dat je hierbij, net als bij geneesmiddelen, een experimentele groep (waarbij er iets werd uitgeprobeerd) én een controlegroep (waarbij er niets veranderde) nodig had. Dat leidde tot opmerkelijke inzichten over de opbrengsten van zulke programma’s. (Zie: Poor Economics: A Radical Rethinking of the Way to Fight Global Poverty, 2012.)

Effectief altruïsme: praktische ethiek + onderzoek

Effectief altruïsme werd in dit boek voor het eerst als naam van een nieuwe benadering gebruiktGeïnspireerd door Singer, evenals door Banerjee en Duflo, richtten twee Oxford-filosofen, William Mac Askill (een Schot) en Toby Ord (een Australiër) een organisatie op: Giving What We Can.
Later schreef Mac Askill een boek waarin hij het ethische en het onderzoeksperspectief combineerde in een systematische benadering: Doing Good Better, Effective Altruism and a Radical New Way to Make a Difference (2015).

Maximaal effectief in je werk

Effectief altruïsme kun je ook gebruiken bij het kiezen van je carrière of loopbaanMaar hij bedacht nog een terrein waarop je systematisch je invloed om goed te doen, kunt aanwenden: ook je loopbaan kun je vanuit effectief altruïsme bekijken. Kijk maar eens op: https://80000hours.org. (Het getal 80.000 is een schatting van het aantal werkzame uren in je leven.) Benjamin Todd schreef het bijpassende boek: 80,000 Hours. Find a Fulfilling Career That Does Good (2016).

Ook Peter Singer stond niet stil. Hij publiceerde in 2015 zijn eigen overzichtsverhaal over de nieuwe beweging: The Most Good You Can Do. How Effective Altruism Is Changing Ideas About Living Ethically.

Sturen op geluk en effectief altruïsme

Peter Singer's nieuwste boek over effectief altruïsme is ook in het Nederlands verschenenEffectief altruïsme is een verhaal op zichzelf, zeker als je het combineert met het artikel van Nicole Mulders. Ik wil nog een stap verdergaan en erop wijzen dat het effectief altruïsme dicht in de buurt komt van ‘sturen op geluk’ als leidraad voor beleid. Ook dat is in veel opzichten een voorbeeld van modern utilisme. Ook daarin wordt, door mensen als de econoom prof. Richard Layard, gepleit voor een nieuwe vorm van kosten-baten-analyse. En als je naar zijn filosofische achtergrond kijkt, zie je dat Singer niet de conventionele economie – waarin de ‘preferenties’ van consumenten voorop staan –, maar de menselijke gevoelstoestand – die je bijv. met geluksonderzoek kunt meten – als uitgangspunt neemt. (Zie zijn meer theoretische boek: The Point of View of the Universe. Sidgwick and Contemporary Ethics, 2014)

Na bijna 200 jaar… Benthams Verzamelde Werken

De laatste reden waarom je waarschijnlijk meer van het utilisme gaat horen, is een andere. De grondlegger daarvan was destijds de Engelsman Jeremy Bentham. Hij schreef veel, maar warrig. Nogal wat van zijn geschriften zijn uiteindelijk niet gepubliceerd of intensief bewerkt door de uitgevers. Mede doordat het utilisme in onbruik raakte, heeft Benthams werk jarenlang stof vergaard. Maar de officiële uitgave van zijn Verzamelde Werken is inmiddels – bijna 200 jaar later! – aardig op weg. Daaromheen komt ook zijn levensgeschiedenis steeds scherper in beeld.
Voeg dit bij de inhoudelijke vernieuwingen die ik hiervoor beschreef, en er is weer, klein maar gestaag, een nieuwe stroom van interessante publicaties gaande. Je zou dit een soort wedergeboorte van het utilisme kunnen noemen.

Geluksfilosoof werd “wetgever van de wereld”

Als een effectief altruïst avant la lettre koos Bentham ooit heel bewust zijn carrière. Hij dacht dat hij door het maken van wetten te beïnvloeden de meeste impact zou hebben. In zijn tijd, maar misschien zelfs nu nog, was dat geen gekke gedachte. In steeds meer landen werden toen koningen en keizers ingetoomd door parlementen of zelfs vervangen door burgers die vanaf dan hun eigen wetten wilden opstellen.

Bentham schreef niet alleen over de filosofie van het geluk. In het verlengde daarvan gaf hij adviezen – telkens met geluk als leidraad – voor nieuwe wetten in Frankrijk (waar hij tijdens de revolutie tot ereburger werd benoemd), Portugal en Spanje, en later het van de Turken bevrijde Griekenland. In diverse Latijns-Amerikaanse landen, die zich net van Spanje hadden losgemaakt, was hij een beroemdheid. Aan het eind van zijn leven werd hij geprezen met de eretitel ‘Wetgever van de Wereld’.

Inderdaad, nadenken over een betere wereld met meer geluk erin, is zo gek nog niet.

Wandelend Verkeerslichtmannetje uit DDR (groen)Zie ook het bijpassende interview van Nicole Mulders met Sjir Hoeijmakers (directeur van Effectief Altruïsme Nederland).

Geplaatst in Ethiek en moraal, Gelukseconomie | Getagged , , , , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Wat Emmen ons leert over het geheim van gemeentelijk geluk

Steevast staan ze onderaan: nummer 50 op de Woonaantrekkelijkheidsindex in de Atlas voor Gemeenten. En dan ook nog eens bijna laatste op de Sociaal-Economische Index. Na verloop van tijd kregen ze in Emmen, in het mooie en rustige maar onopvallende Zuid-Oost Drenthe, een hekel aan die Atlas.
Totdat ‘de Atlas’ dit jaar besloot om het geluk te meten. Als een duveltje uit een doosje sprong Emmen omhoog naar de 16e plaats!

Op welke ranglijst wil jij eigenlijk dat jouw gemeente scoort?

En zo werden de samensteller van de Atlas voor Gemeenten, Gerard Marlet (rechts), en de burgemeester van Emmen, Eric van Oosterhout (links), toch nog vrienden…

Belastinggeld goed uitgeven
Die plaats van Emmen in de Atlas voor Gemeenten laat sprekend zien hoe ver bestuurders ernaast kunnen zitten als zij op verkeerde richtingaanwijzers koersen.
Zo’n foute koers zie je niet meteen als je door de stad fietst. Maar het betekent dat flinke bedragen van een gemeente worden ingezet voor doelen die er eigenlijk niet zoveel toe doen… Juist controllers, financieel specialisten en leden van gemeentelijke rekenkamers zouden dus eigenlijk meer van sturen op geluk moeten afweten. Maar eigenlijk geldt dat natuurlijk voor ons allemaal.

Middelgrote steden zijn het gelukkigst
De Atlas voor Gemeenten 2017 biedt een mooie inleiding in dit onderwerp. Niet alleen Emmen, ook andere plaatsen scoren heel anders op de ranglijst van geluk dan op de gebruikelijke lijstjes om steden te beoordelen.
Wie had bijvoorbeeld gedacht dat uitgerekend Ede bovenaan zou staan? Gevolgd door Alphen aan de Rijn (2), Amstelveen (3), Amersfoort (4) en Gouda (5).
Het fiere Rotterdam (50) staat nu ineens onderaan, ‘gevolgd’ door Amsterdam (49), Arnhem (48), Den Haag (47) en Sittard-Geleen (46). Die andere grote stad, Utrecht, is 29e.

Invloed van demografische factoren
De samenstellers hebben echter hun uiterste best gedaan om objectief te zijn. Naast de vaste redactie van de Atlas (dr. Gerard Marlet en dr. Clemens van Woerkens) is dat dit jaar de afdeling EHERO van de Erasmus Universiteit (Erasmus Happiness Economics Research Organisation). Zou het kunnen, vroegen zij zich af, dat de gelukscore van een gemeente niet alleen aan het gemeentebeleid ligt, maar ook aan het type mensen dat een gemeente aantrekt? Doordat EHERO de World Database of Happiness beheert, beschikten de onderzoekers over het best mogelijke vergelijkingsmateriaal. Ze weten daardoor hoe gelukkig in het algemeen ‘ouderen’, ‘jongeren’, ‘migranten’, ‘gelovigen’ enzovoort zijn. Zo’n driekwart van het geluk in een gemeente konden zij daarmee in verband brengen, maar lang niet alles.

75% Van het gemeentelijk geluk
De onderzoekers vonden zeven regelmatig voorkomende verklaringsfactoren voor gemeentelijk geluk:

  • Bevolkingsomvang (hoe kleiner een stad, hoe gelukkiger)
  • Bevolkingssamenstelling (niet-westerse allochtonen zijn minder gelukkig)
  • Samenstelling van het huishouden (alleenstaanden zijn minder gelukkig)
  • Arbeidsparticipatie (arbeidsongeschikten zijn minder gelukkig)
  • Gezondheid (wie vaker een huisarts bezoekt, is minder gelukkig)
  • Religie (protestanten zijn in doorsnee gelukkiger dan moslims of niet-gelovigen)
  • Woonklimaat (de woonaantrekkelijkheid draagt toch een beetje bij)

Uiteraard zijn dit allemaal gemiddelden! Wat er precies is gemeten, hangt ook vaak af van de beschikbare gegevens. Neem het ‘aantal huisartsbezoeken’ bijvoorbeeld. Dit is natuurlijk een weinig exacte meting van iemands individuele gezondheid, maar als statistische indicator voor de gezondheid van een grote groep mensen is het behoorlijk betrouwbaar.

Factoren die je wel en niet kunt beïnvloeden
Als algemene lijn valt op basis hiervan te zeggen dat grotere steden ons niet noodzakelijk ‘ongelukkiger maken’, maar wel meer mensen aantrekken die gemiddeld minder gelukkig zijn. De grotere ‘woonaantrekkelijkheid’ en de betere voorzieningen in een grote stad kunnen dat maar voor een deel compenseren. Dat komt ook omdat juist de zwakkere groepen veel minder van dat soort factoren profiteren.
Door de bank genomen is het een hele puzzel om per stad na te gaan welke factoren de meeste invloed op geluk hebben, en welke daarvan je met gemeentelijk beleid kunt beïnvloeden. Sturen op geluk is dus net zo lastig als economisch of ruimtelijk beleid. Alleen weet je zeker dat je dan mikt op wat de inwoners zelf ervaren.

Het raadsel van Emmen blijft
Terug naar Emmen. Het aantal gelukkige inwoners dáár is groter dan je op basis van de voornoemde 7 kenmerken zou verwachten. Waar zit hem dat in?
Een aantal factoren waarmee je geluk op gemeentelijk niveau kunt beïnvloeden, zijn moeilijk via de bekende standaardindicatoren te meten. De invloed van het onderwijs bijvoorbeeld of de aanwezigheid van goede geestelijke gezondheidszorg. Die kunnen een rol spelen. Of sfeer en mentaliteit. Bij de publicatie van de nieuwe Atlas voor Gemeenten op 18 mei in, hoe toepasselijk, het Atlastheater van Emmen lieten de Emmenaren een film zien, waarin zij zelf ook naar die vraag op zoek gingen.
Een van de geïnterviewden, die regelmatig in de Randstad kwam, vertelde daar dat zij op de terugweg vanaf de IJssel bij Zwolle weer langzaam de hectiek en de stress voelde verdwijnen en het gevoel kreeg dat zij weer thuiskwam.
Zelf kan ik me dat goed voorstellen, maar ja, heb je dáár als gemeente wel invloed op?

Praktijkmiddag Sturen op Geluk, 28 juni in stadhuis Eindhoven
Wil je meer weten van de geluksfactoren die een gemeente met beleid kán beïnvloeden, dan kun je woensdagmiddag 28 juni terecht in het stadhuis van Eindhoven.
Voor 75 euro kun je daar, na een kort plenair programma, vier verschillende workshops naar keuze volgen van zes gemeentes die al op een of andere manier voor het geluk van hun inwoners aan de slag zijn. Ook schrijver dezes zal daar een workshop geven over geluk en gemeentebeleid.
Dit is het programma en hier is de link om je aan te melden.


Van Atlas naar Burgerpeiling
Sturen op geluk kun je uiteraard alleen doen als je ook meet hoe gelukkig een bepaalde stad, gemeente of wijk is. Uiteraard moet een gemeente dat doen in samenhang met andere gegevens. Ook hebben ambtenaren en raadsleden daarbij achtergrondkennis over geluk nodig. Gaat de Atlas ons volgend jaar weer met die gegevens helpen? Gek genoeg, is het antwoord daarop: nee.

Steekproef van het CBS is te klein
Wat blijkt? De gelukcijfers waarop de Atlas zich baseert, worden jaarlijks door het Centraal Bureau voor de Statistiek verzameld. Maar het is eigenlijk een te kleine steekproef om tot statistisch betrouwbare conclusies per gemeente te komen. De EHERO-onderzoekers konden dit alleen maar doen door de cijfers van minstens 5 jaar bij elkaar op te tellen. “Dus misschien tot over vijf jaar weer”, verzuchtte dr. Martijn Burger (wetenschappelijk directeur van EHERO) met enige spijt bij de presentatie van de Atlas.

Daar kan een gemeente zelf wat aan doen
Maar er is een alternatief. Bijna alle gemeentes doen mee aan de Burgerpeiling van KING, het kwaliteitsinstituut van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Daarbij wordt sinds kort ook geluk gemeten. Maar een gemeente moet dan zelf zorgen dat de steekproef per gemeente, of liever nog per wijk, groot genoeg is. Mogelijk gaan we dan te zijner tijd de nieuwe uitslag zien op waarstaatjegemeente.nl.

Geplaatst in Beleid, Economie, Geluk in de Stad | Getagged , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

“Geluk is niet de enige leidraad voor een goed leven”

Interview met hoogleraar emeritus Positieve psychologie Jan Walburg

Jan Walburg, voormalig directeur van het Trimbos instituut, emeritus-hoogleraar Positieve psychologie aan de Universiteit TwentheHoewel hij alweer even met pensioen is, is prof. dr. Jan Walburg nog steeds verbonden aan de Universiteit Twente. Zijn vakgebied, de positieve psychologie, wint steeds meer aan terrein.
Nicole Mulders blikt met hem terug op een aantal ontwikkelingen in zijn vakgebied en vraagt hem wat de positieve psychologie inmiddels te bieden heeft: “Geluk is heel plezierig, maar daar gaat het niet alleen om.”

Eerste hoogleraar Positieve psychologie
Jan Auke Walburg was o.a. voorzitter van de raad van bestuur van het Trimbos-instituut, de landelijke instelling voor onderzoek naar geestelijke gezondheid, mentale veerkracht en verslaving. Van 2013 tot en met 2016 was hij hoogleraar Positieve psychologie bij de Universiteit Twente aan de vakgroep Psychologie, gezondheid en technologie. Daarmee creëerde de Universiteit Twente toen de eerste Nederlandse leerstoel op dit terrein.

Van geluk naar floreren
Positieve psychologie heeft, sinds het ontstaan vijftien jaar geleden, een hele ontwikkeling doorgemaakt. Vroeger stond de bestudering van geluk, en de voorwaarden daarvoor, centraal, met daaraan gekoppeld de praktische vraag hoe iemand gelukkig kan worden. Sinds een jaar of vier gaat het vooral om de vraag hoe iemand kan floreren. “Uit wetenschappelijk onderzoek kwam de grote meerwaarde van de eigen ontwikkeling naar voren. Dat staat voorop, veel meer dan het zoeken naar geluk”, aldus Walburg.

Therapeutische praktijk
De relatie tussen positieve psychologie en gezondheid is ook veranderd. Dat danken we aan het wetenschappelijk onderzoek. Positieve psychologie heeft zich ook meer ingebed in de therapeutische praktijk. Bij psychische problemen moet men als therapeut allereerst kijken naar hoe die symptomen beperkt kunnen worden, maar zeker ook naar de mogelijkheden die de patiënt in huis heeft.

Beter omgaan met een ziekte
“Psychische ziektes zijn een last, pijnlijk en erg vervelend. Maar vaak zijn die chronisch van aard. Ook bij herstel blijven mensen kwetsbaar. Waar we ons vooral op kunnen richten, zijn de mogelijkheden om met een ziekte om te gaan. Denk daarbij aan de sterke kant van iemands karakter (moed, doorzettingsvermogen, vriendelijkheid), een sterk sociaal netwerk en andere zaken.”

Omstandigheden en eigen rol
Vanzelfsprekend zijn er omstandigheden die mede bepalen of iemand wel/niet gelukkig is. Denk bijvoorbeeld aan armoede. Dat levert zoveel stress en problemen op dat het slecht samen gaat met geluk. Mensen die in vervelende arbeidsomstandigheden werken, voelen zich eerder ongelukkig dan mensen die met plezier kunnen werken. “Maar, mensen kunnen zich buiten hun werk om ontwikkelen op een manier die ze prettig en uitdagend vinden. Bijvoorbeeld als handbaltrainer, met vrijwilligerswerk of door op kleinkinderen te passen.” Het welbevinden gaat daarmee omhoog. Iedereen heeft sterke kanten en juist de ontwikkeling van je persoonlijke capaciteiten geeft een duurzaam gevoel van welbevinden. Dat kan op je werk of erbuiten. Dat kan als je laag opgeleid bent of met een hoge opleiding. Dat heb je voor een deel zelf in de hand.”

Van preventie naar veerkracht en welbevinden
Die veranderingen hadden vanzelfsprekend effect op de inhoud van het hoogleraarschap van Walburg. Dat is ingewikkelder, en uitdagender geworden. Wat was zijn motivatie om destijds voor de positieve psychologie te kiezen?
“Met mijn werk (als directeur) voor het Trimbosinstituut was ik vooral bezig met de vraag hoe psychische problemen te voorkomen zijn. Maar ik kwam er via literatuur achter hoe wezenlijk het is mensen te ondersteunen in hun ontwikkeling en hun veerkracht te versterken. Gezondheid bevorderen we niet alleen door ziektes te bestrijden, maar ook door de aandacht te richten op geestelijk welbevinden. Ik ging me meer in deze materie verdiepen, met de achterliggende gedachte: hoe gezonder we de bevolking houden, hoe minder psychisch lijden er is.”

Vecht niet tegen imperfectie
Heeft Walburg nog adviezen? “Voor mij is leidraad dat mensen zich kunnen realiseren dat ze niet zo perfect zijn als ze hadden gehoopt. Kijken we in de spiegel, dan zien de meesten van ons een imperfect exemplaar. Ook een ziekte maakt het leven minder perfect. Maar ik vind ook dat je niet  een leven lang moet vechten tegen allerlei vervelende symptomen. Kijk met compassie naar jezelf en leg de lat niet te hoog. En doe datgene waar je goed in bent.”

Maar eisen stellen mag best
Mag je eisen aan jezelf stellen, is een vraag die dan opkomt. “Zeker! Het is goed doelen voor jezelf op te stellen. Stel heldere eisen aan jezelf. Maar het is niet slim als je het toe laat dat anderen je allerlei eisen opleggen. Dat is buitengewoon onverstandig.”

Bemoedigend
Walburg heeft ten slotte nog een bemoedigende conclusie: “De meeste mensen doen het goed wat betreft hun psychisch welbevinden. Zij zijn veerkrachtig en hebben een goede lichamelijke en mentale gezondheid. Anderen kunnen baat hebben bij yoga of meditatie . En daarnaast zijn er andere mogelijkheden om je mentale gezondheid op te krikken zoals een training in bijvoorbeeld veerkracht. En als het echt ingewikkeld wordt, weet de huisarts raad. Bijvoorbeeld met een verwijzing naar de GGZ*.”

* GGZ = geestelijke gezondheidszorg, zoals bijv. een psycholoog. Zoals ook uit dit artikel blijkt, is een psychologische therapie niet iets heel aparts, maar door de bank genomen vooral een gesprek over hoe het met je gaat en wat je daaraan kunt doen (bijv. met praktische oefeningen).

Meer weten? Jan Walburg schreef (mee) aan o.a. het Handboek Positieve Psychologie en het boek Positieve gezondheid, Naar een bloeiende samenleving (een nieuwe kijk op gezondheidsbeleid).
Op deze website vind je verder een leuke serie artikelen over de geschiedenis van de Positieve psychologie en een themanummer van de Gelukscourant, speciaal over geluk en gezondheid.

Op woensdagmiddag 28 juni vindt er een Praktijkmiddag Sturen op Geluk plaats in het stadhuis van Eindhoven. Een van de workshops gaat dan over een gezondheidsproject waar prof. Jan Walburg nauw bij betrokken is. Hier vind je het hele programma daarvan, evenals de link om je aan te melden.

Geplaatst in Geestelijke gezondheid, Positieve Psychologie | Getagged , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

“Geluk is niet alleen fijn, geluk geeft kracht”

Dit zegt Akshaya de Groot, de man achter Geluksdoctorandus.

In deze tijden van negativiteit is het verademend een positief geluid te horen. Dat komt bijvoorbeeld van deze website, waarachter Akshaya de Groot het gezicht is. In zijn blog probeert hij mensen de wereld van een positieve kant te laten zien. Maar niet louter uit optimisme: “Ik ben vooral geïnteresseerd in de wetenschappelijke inzichten over geluk en wat je daarmee kunt doen.”

door Nicole Mulders (Dharma Tekstproducties)

Het begon met morele vooruitgang
Vele jaren na zijn studie sociologie begon De Groot aan een proefschrift over ‘morele vooruitgang’. Een thema dat vandaag de dag ook erg actueel is. Maar zijn promotor vond dat te complex als onderwerp.

Na enig zoeken konden zij zich echter verenigen op het thema ‘geluk’, wat je tenslotte kunt zien als meetlat van morele vooruitgang in een land. Die promotie bekostigde hij twee jaar zelf en met hulp van familie, daarna droogde de geldstroom op. ‘Geluk’ werd niettemin het thema waarover hij veelvuldig zou bloggen, schrijven, lesgeven en adviseren…

Foto: Akshaya de Groot (door Jeroen Visser). Met bril op lijkt hij op het logo van Geluksdoctorandus.

Wetenschappelijke benadering
De Groot ziet zichzelf als een intellectueel, die een bijdrage wil leveren aan sociale hervorming. “Maar die wetenschappelijke basis is essentieel.” Onlangs vertelde hij bij een college aan de Erasmus Universiteit over het geluksonderzoek door de jaren heen. “Tot enkele decennia gelden was er geen wetenschap van geluk, alhoewel er eeuwen terug bij de vroegste filosofen al veel aandacht voor het onderwerp was. Daarna kwam het christelijk geloof. Daarin stond vooral het geluk in het hiernamaals centraal. Daarmee werden mensen beloond voor hun goede gedrag op aarde. Pas vanaf de Verlichting kwam er een omslag (trouwens ook bínnen het geloof) die hij kernachtig samenvat: “Je mag ook gelukkig zijn op aarde. Dus als je leeft.”

Volgens de Groot blijkt ‘het streven naar gezamenlijk geluk’ soms (gedeeltelijk) voor het geloof in de plaats te komen, en kan het mensen van verschillende achtergronden inspireren tot samenwerken.

Ook tegenslag hoort erbij
Een deel van die wetenschappelijke inzichten gaat overigens terug tot de oude filosofie van het Stoïcisme en tot het Boeddhisme. De een ligt aan de bron van de cognitieve gedragspsychologie, de ander aan die van mindfulness. Beiden zeggen dat vervelende dingen nu eenmaal kunnen gebeuren, maar dat het wezenlijk is hoe we daarop reageren. “Dat is de key-factor.”

Terrorisme
De Groot is, ondanks de stijgende lijn aan negatieve ontwikkelingen in de maatschappij, waaronder het terrorisme, niet cynisch geworden. Hij verdiept zich graag in de geschiedenis. “Dan zie je dat die tendensen van positiviteit en negativiteit er altijd zijn geweest. En het aantal aanslagen blijkt in de loop der jaren niet toegenomen, al voelt dat wellicht zo.”

Van meten naar weten
Of geluk te meten is, was lang onduidelijk. “Geluk blijkt wél te meten”, zegt De Groot. “Uiteindelijk is het gewoon het antwoord dat mensen geven op de vraag of ze gelukkig zijn.” Doordat je geluk kunt meten, weten we ook welke factoren de mensen in een land gelukkig maken, zoals: afwezigheid van oorlog, een democratische samenleving, een hoge welvaart, mits die zich mede vertaalt in een goed welzijnsniveau en een goede geestelijke gezondheidszorg.
En dan toch nog klagen? “De ironie van klagen is dat het wel kan helpen een situatie te verbeteren. Maar natuurlijk kan het ook doorslaan.”

Trend of niet?
Maar hoe weet je nu dat geluk meer is dan een trend? “Geluk is óók een trend”, bekent hij ruiterlijk. Toch is hij er stellig van overtuigd dat het meer is: “We hebben het over een wetenschap, die niet meer weg valt te denken. En die bovendien steeds meer verstrengeld raakt met andere wetenschappen, zoals psychologie en economie.
Ook als je kijkt naar de ontwikkeling van de samenleving zie je dat er steeds meer belangstelling is voor innerlijke beleving. Dat belang van innerlijkheid leren sommige mensen van de ervaringstradities uit het Oosten. Maar je ziet het ook bij politici die vooruitgang niet meer alleen in economische zin willen meten.
Het geluksonderzoek geeft dus antwoord op een maatschappelijke vraag: hoe kunnen we beter leven?”

Negatieve en positieve psychologie
De Groot komt nog met een extra argument. “Neem nu de positieve psychologie”, zegt hij. “Veel mensen denken dat dit een stroming is, die meer aandacht wil voor een positieve kijk op het leven. Maar het is geen optimistische levensfilosofie of zo. Het is gewoon universitaire (op onderzoek gebaseerde) psychologie! Ze hebben alleen het gebied van de psychologie uitgebreid.”
Tot dan toe ging dit vooral over de vraag hoe je iemand met psychische problemen weer ‘normaal’ kunt maken. De nieuwe onderzoekers noemden dit, plagend, de negatieve psychologie. Zij vonden dat psychologen mensen niet alleen moesten leren hoe zij naar een normaal leven terug konden keren, maar ook hoe zij hun leven op de beste manier kunnen leven. Dát noemden zij positieve psychologie.

Hoofdstroom
“Maar nu komt er iets interessants”, vervolgt De Groot. “Als je goed kijkt, zie je dat de theorie achter de positieve psychologie door de bank genomen dezelfde is als achter de negatieve psychologie. Namelijk: de cognitieve gedragstherapie (steeds vaker aangevuld met mindfulness). Dus die zogenaamd ‘alternatieve’ positieve psychologie baseert zich op dezelfde uitgangspunten als de evidence based therapie, die – omdat hij aantoonbaar effectief is – nu door verzekeraars wordt vergoed.” Anders gezegd: de gelukspsychologie, ofwel positieve psychologie, past moeiteloos binnen de hoofdstroom van de erkende psychologie.

Therapie
Kun je in therapie dus ook positieve psychologie krijgen? “Dat ligt iets genuanceerder. Iemand met schizofrenie heeft in de eerste plaats een behandeling voor schizofrenie nodig.” Die kan de positieve psychologie niet leveren. “Maar psychologen komen er steeds meer achter dat iemand die behandeld wordt voor psychische klachten daarnáást baat kan hebben bij oefeningen uit de positieve psychologie. Die versterken als het ware diens ‘mentale immuunsysteem’. Daardoor wordt het gezonde deel sterker en kan zo iemand weer beter met haar of zijn klachten omgaan. (Als je een goed boek hierover wilt lezen, raad ik je het Handboek Positieve Psychologie aan. Daar moet je even voor gaan zitten, per avond 1 hoofdstuk lezen, maar daarin lees je hoe de toekomst van de psychologie eruit gaat zien.)”

Geluk geeft kracht
“Het mooiste is natuurlijk als we de inzichten uit geluksonderzoek en positieve psychologie in opvoeding en onderwijs gaan gebruiken, zodat ze gemeengoed worden. Want geluk is niet alleen fijn, geluk geeft kracht. Omdat je het positieve sterker maakt én beter met tegenslag kunt omgaan.

Iedereen gelukkig?
Is zijn wens, wanneer hij diep in zichzelf zou kijken, iedereen van positiviteit te voorzien? “Misschien wel, maar een mens moet ook zijn specifieke rol kennen. Ik probeer vooral de informatie over geluk te verbeteren. En dat dan weer bij professionals. Dit past het beste bij mijn stijl. Via hen hoop ik aan beter onderwijs en beleid bij te dragen. Maar hier op geluksdoctorandus.nl is iedereen welkom!”

Akshaya de Groot
De Groot heeft een CV dat lastig is samen te vatten. Formeel is hij helemaal geen geluksdoctorandus, maar onderwijssocioloog, waarbij hij alle keuzevakken, stage en scriptie zo praktisch mogelijk op onderwijs en onderwijskunde richtte. Hij mag ook maatschappijleer doceren, maar deed dat alleen als stagiaire (en aan de lerarenopleiding). In plaats daarvan werd hij journalist en weer later communicatiedeskundige. Voor allerlei organisaties, van de thuiszorg tot defensie en politie.
Tussendoor gaf hij (kort) les in o.a. creatief spel, in geschiedenis van de sociologie, in de filosofie van welzijn en geluk. Hij ontwikkelde (samen met anderen) een leergang over natuurlijke geneesmiddelen voor apothekers- en drogisterijassistenten, en over methoden van bedrijfskundig onderzoek voor de Open Universiteit.
Via een sabbatical en een onvoltooid proefschrift ontwikkelde hij zich tot geluksdeskundige. Eind 2013 begon hij met Geluksdoctorandus (de naam van zijn bedrijf en deze website). In 2015 ontwikkelde hij voor de Erasmus Universiteit de opleiding “Sturen op Geluk in het publieke domein” (voor ambtenaren en politici). Sinds 2016 is hij daarvan programmaleider en docent. Hij blogt, schrijft, traint en adviseert op het gebied van geluk en welbevinden.

Welkom Nicole Mulders!
Dit artikel is geschreven door Nicole Mulders, die vanaf nu vaker voor Geluksdoctorandus zal schrijven. Zij studeerde communicatiewetenschap (na een propedeuse psychologie) en werkt sindsdien als journalist. Ze heeft als passie om te schrijven over onderwerpen ‘die ertoe doen’. — Waarom schrijven voor Geluksdoctorandus? “Het is naar dat er zoveel lijden op de wereld is. Maar daar hebben we (helaas) geen invloed op. We kunnen wel onze blik op de wereld veranderen. De psyche is hierin de leidraad. Heel idealistisch gesteld: ik hoop dat ik daar met artikelen over geluk een bijdrage aan kan leveren.”

 

Geplaatst in Geluksonderzoek en Positieve Psychologie, Over de site | Getagged , | Een reactie plaatsen

Onderwijs in emoties en geluk hebben we nodig als democratische verdedigingslinie

Onderwijs in emoties begint met het leren herkennen van emoties

Onderwijs in emoties begint met het leren herkennen van emoties

Er is veel moois te vertellen over onderwijs in emoties en geluksonderwijs. Of over maatschappijleer. Of over mediaonderwijs. Er zijn veel positieve redenen om daar op school tijd en aandacht aan te besteden.
Deze keer kies ik een andere invalshoek — we hebben deze leergebieden stuk voor stuk, maar vooral gezamenlijk, hard nodig om onze vrije, democratische samenleving te verdedigen.

Leesduur totaal: 5 à 7 minuten. Inhoud:

  1. Wat gaat er fout? Drie voorbeelden
  2. Wat is de rol van het onderwijs? Ook met voorbeelden
  3. Wat kunnen we er aan doen? Een stappenplan
  4. En wat levert het op?

1. Wat gaat er fout? Drie voorbeelden
Er was eens een klein jongetje dat op school niets leerde over emoties. Thuis ging hij tegen alles in. Zijn vader zond hem naar een militaire kostschool, waar hij eer en discipline kreeg ingestampt. Diep ging dat niet, want als het even kon hing hij later de beest uit. Maar het stoere gedrag, vooral de stoere praat, nam hij graag over. Op zijn eigen manier leerde hij een weg in de samenleving te vinden. Met trucs, door af en toe heel hard terug te slaan, en door loyale vrienden goed te belonen. Zo kwam hij heel ver. Dit 4-jarig manneke is nu president van de VS. Je hebt niet veel kennis over gezonde emotionele opvoeding nodig om te zien hoeveel er is misgegaan.

Te ver van huis? Niet zover hier vandaan woont een vergelijkbaar manneke. Deze is nu als president tot ‘sterke man’ verkozen. Pakweg de helft van de kiezers in zijn eigen land zag dat niet zitten. Uitgerekend de kiezers in Nederland daarentegen, die in veel gevallen Nederlands onderwijs hebben gevolgd, stemden met tweederde vóór.

Nog dichter bij huis? Ken je nog dat wilde manneke ter rechterzijde van ons eigen politie­ke spectrum. Overal tegen, altijd boos. Iedereen doet het fout. Maar hij weet als enige hoe het wel moet. Verkiezings-programma op 1 A4-tje. “Vertrouw op mij, dan komt het goed.”

Klik voor een grotere versie. Illustratie met dank aan (en copyright van) Stratfor.com.  https://www.stratfor.com/image/how-turkeys-president-eked-out-victory

Drie keer autoritair leiderschap. Drie keer boze en bange kiezers die vooral ‘tegen’ zijn en bescherming zoeken. Die aannemen dat de sterke man – nog steeds: man – die angst en boosheid als verkiezingthema gebruikt, zelf wél is te vertrouwen (terwijl de feiten op het tegendeel wijzen). Drie keer emoties die een hoofdrol spelen in de verkiezingen.

2. Wat is de rol van het onderwijs? Ook met voorbeelden
De rol van het onderwijs op dit gebied is vooral: géén. Heus, het hedendaagse onderwijs is heel humaan en persoonlijk en ontwikkelingsgericht. Verwacht alleen niet dat je dat in leerdoelen en lesinhoud terugziet! De structuur daarvan stamt nog voor 90% uit het Industriële Tijdperk. Emoties, en het omgaan daarmee, komen er niet in voor. Opnieuw een paar voorbeelden.

• Puberteit. Je hele puberteit beleef je meestal tijdens de schoolperiode. Maar denk niet dat die op het lesplan staat. Elke leraar weet hoe lastig pubergedrag in de klas kan zijn. Talloze ouders zijn op zoek naar informatie over het opvoeden van pubers. Maar degenen die het aangaat, de scholieren zelf, die er middenin zitten, krijgen er niets over te horen. Want puberen hoort bij het privéleven. Dat kun je toch geen deel van de lessen maken? Op een leuke manier, als een gezamenlijke uitdaging? Ongelooflijk, wat een gemiste kans!

We staan er niet vaak bij stil, maar bijna alle leraren krijgen in hun opleiding het vak psychologie. Bijvoorbeeld ontwikkelingspsychologie (over verschillende leeftijdfasen) of motivatiepsychologie (over hoe je leerlingen in jouw lessen geïnteresseerd kunt maken). Maar deze kennis is vooral bedoeld als een hulpmiddel van de leraar bij het lesgeven.

Waarom komt komt niemand op het idee dat leerlingen zelf baat hebben bij psychologische kennis? Ondertusssen vinden we het vanzelfsprekend dat ze bij natuurkunde of economie, of over het beroep waarvoor ze leren, de nieuwste kennis meekrijgen…

• De werking van media. Er is een maatschappelijke sector waar emoties allang gemeengoed zijn: de media. Topsporter XIJZ heeft net gewonnen en hijgt nog na. Drie keer raden welke vraag hij/zij mag beantwoorden: “Wat ging er door je heen?”

Onderwijs in emoties, de sportjournalistiek doet het allang…

Boer zoekt vrouw, Hello Goodbye, DNA onbekend enzovoort: ook dat is emotie-tv. Realityseries als Big Brother worden al sinds jaar en dag door professionele dramaturgen gemonteerd. Zodat ze de meest ‘verslingerende’ emoties oproepen. Zodat je de volgende keer per se wilt zien hoe het verder gaat.
Anders gezegd, menselijke emoties barsten van de wetmatigheden en die worden in de media, in de handel, door de reclame, door politici, en zelfs door beleidsmakers, allang bestudeerd en gebruikt. En die brave leraren maar denken dat gevoelens vooral authentiek en privé horen te zijn.

• Zijn gevoelens vooral voor kleine kinderen? En dan deze. Het onderwijs dóet wel wat aan sociaal-emotionele opvoeding. Op de lagere school. Daar kun je zelfs gelukslessen aantreffen. Daar leren kinderen zich af te vragen wat er met ze gebeurt als ze boos zijn, hoe dat voelt, welke gedachten er dan door je heen gaan. En dat je daar niet altijd meteen op hoeft te reageren. Ze leren dat die gedachten er wel eens naast kunnen zitten en misschien ook wel hoe je het beste kunt reageren op degene waarop je boos bent.
Dat is prachtig, natuurlijk. Al dit soort lessen heeft iemand als Donald Trump nooit gehad. Ga eens na wat de maatschappelijke waarde daarvan kan zijn! En wat zou het mooi zijn als het voortgezet onderwijs daarop voortbouwt.

Maar nee: in de eerste klas van de middelbare school stopt het weer! Net als kinderen hebben geleerd dat emoties de moeite waard zijn om aandacht aan te besteden, worden die weer naar binnen verbannen; naar de pauze op het schoolplein, naar het privéleven en de straat. Emoties komen dan op school alleen nog aan bod bij leerlingbegeleiding (d.w.z. als er iets mis gaat).

Het Nederlandse onderwijs in maatschappijleer en burgerschap behoort, blijkens vergelijkend onderzoek, tot het minste van Europa. En het onderwijs dat nodig is voor de inburgering van nieuwe Nederlanders lijkt soms wel met de Aldi en de Lidl in een prijzenslag verwikkeld. In beide gevallen komt dat door de beperkte middelen die wij als samenleving daarvoor over hebben (lees: het geringe gewicht dat wij daaraan hechten) en niet vanwege de docenten!

Menselijke ontwikkeling telt namelijk niet mee ‘als maatschappelijke groei’ – maar het doet dat wel in onze persoonlijke beleving. Geluksonderzoek kan dat laten zien.

3. Wat kunnen we er aan doen? Een stappenplan
Sommige partijen die nu aan de kabinetsformatie meedoen, willen dat er (veel) meer geld naar onderwijs gaat. Laten we hopen dat ze net zoveel visie hebben, als ze geld willen investeren. Anders zal het niet veel uithalen.
Laten we ook hopen dat de huidige leraren daarbij niet teveel zeggenschap krijgen, want zij zitten nog veel te vaak aan de oude vormen en gedachten vast. Ze zijn immers tot de professional geworden die ze nu zijn binnen het huidige systeem. Het is maar weinigen gegeven daarboven uit te stijgen.
Laten we die weinigen flink stimuleren en aanmoedigen van buiten het gangbare, ingesukkelde onderwijs!* Met geld, met vrijheid om nieuwe dingen te ontwikkelen, maar ook met kennis en deskundigheid over emotionele ontwikkeling, over media(onderwijs) en over sociale en politieke vorming, die nu nog niet op de scholen aanwezig zijn.

* Ja, ik weet het, jullie zijn niet ingesukkeld. Jullie zijn in veel opzichten met je tijd meegegaan! Maar nog veel te weinig bij de onderwerpen waar het hier over gaat.

Inzicht in nieuwe leerprocessen komt niet uit de lucht vallen
Over die kennis en deskundigheid valt ook nog wel wat te zeggen. Die is er wel, maar die is nog lang niet bij elkaar gebracht op een manier die je voor het onderwijs zou wensen. Laat ik een voorbeeld uit eigen ervaring nemen. Onlangs gaf ik vanuit de Erasmus Universiteit een masterclass voor schoolleiders (en schoolbegeleiders) over geluk en mindfulness voor de hele school. Voor beide, apart of in samenhang, kun je makkelijk een hele leergang (of zelfs een schoolvak) ontwikkelen. Er is behoorlijk wat empirisch onderzoek gedaan, meer dan bij veel andere vakken. Ook gaat het niet alleen om individueel geluk. Er wordt eveneens gekeken naar sterke eigenschappen en deugden.

“Maar hoe hangt dit samen”, vroeg een deelneemster mij, “met wat we al weten over morele ontwikkeling of over sociale en politieke vorming?”.
De enige verdediging die ik had en heb, was dat ik me die vraag zelf ook had gesteld…

Aan universiteit en hogeschool is hier en daar wel kennis beschikbaar over morele ontwikkeling, deugden,  geluk, mindfulness, sociaal-emotionele ontwikkeling, persoonsontwikkeling,  sociale en politieke vorming en burgerschap,  media en media-onderwijs, en over hoe de samenleving in elkaar zit. Maar het is nog nauwelijks met elkaar verbonden.

Dus weet de gemiddelde maatschappijleraar (of opleider op dat gebied) weinig over geluksonderwijs en sociaal-emotionele vorming. En wie thuis is in geluksonderwijs, weet maar zelden hoe je lesgeeft in het omgaan met media of in burgerschap. (Zelf volgde ik weliswaar ook een opleiding tot maatschappijleraar; maar zelfs dan breng je die verschillende achtergronden niet zomaar bij elkaar.) Ten slotte heb je nog zaken als morele vorming, karakterontwikkeling of oefening in deugden. Degenen die daar iets vanaf weten, in relatie tot onderwijs, zijn waarschijnlijk op de vingers van een hand te tellen.

Er bestond tot nu toe ook nauwelijks reden om die gebieden met elkaar te verbinden, want er  was geen ‘vraag’ naar vanuit het onderwijs. Onderzoeksgeld op onderwijsgebied ging immers naar heel andere onderwerpen.
De sporadische onderzoeker of docent die zich met morele vorming, media- of geluks-onderwijs bezighield, mocht al blij zijn als hij/zij z’n eigen ‘marginale gebied’ in leven kon houden.

Gezien deze situatie is er nog een eind te gaan. Maar we zouden globaal een stappenplan kunnen maken:

  • Binnen het onderwijs moet op talloze manieren het belang en de waarde van individuele en sociale ontwikkeling (ten opzichte van beroepsvaardigheden en cognitie) worden opgewaardeerd: door méér geld, méér status, nieuwe vakken, méér uren, vaker nablijven, zwaardere schoolboeken, die zwaarder meetellen bij de examens, méér nadruk in het gesprek met de Inspectie, strengere regels en desnoods dikkere en meer gezaghebbende stempels als bewijs dat de minister het belangrijk vindt! :-)

De paradox van status is nu eenmaal dat het nergens over gaat, maar noodzakelijk is om serieus te worden genomen. Dat is natuurlijk ironisch bedoeld, maar wel serieus…

  • Leraren in alle vakken zouden enorm kunnen groeien als zij hun achterstand op deze leergebieden inhalen. Ook hun eigen ontwikkeling en levenswijsheid kan daardoor toenemen. Conflicten op school zullen kleiner zijn en sneller worden opgelost. Ze zullen beter als team het onderwijs kunnen vormgeven.
  • Hogeschool-docenten en onderzoekers kunnen de kennis op deze gebieden bij elkaar brengen. Via onderlinge uitwisseling, conferenties, masterclasses, een zomerschool enzovoort. (Ik sta daarvoor open en zal evenementen in die richting graag in eigen kring bekend maken.)

  • Er zijn nieuwe concepten nodig (eerder nog dan nieuw onderzoek, dat komt later) die deze leerprocessen op een vruchtbare manier met elkaar verbinden. Denk daarbij aan bijvoorbeeld:

– leren over je eigen emoties én de emoties (inclusief de jouwe) waar media, inclusief social media, op inspelen;

– ervaren wat vergeving voor jezelf kan betekenen én het belang van vergeving (vaak vooral van kleine dingen) in desamenwerking met anderen; by the way, hoe verademend kan het zijn zoiets als vergeving eens van alledaagse psychologische kant te bekijken, in plaats van uit een hoogdravend moreel of religieus perspectief.

– leren hoe je zelf competentie verwerft én tevens wat er extra nodig is wanneer je  samen succesvol wilt zijn;

– leren over de warme emoties van persoonlijke vriendschap, maar óók over solidariteit en organisatie in maatschappelijk verband;

– enzovoort.

  • Tegen deze achtergrond, namelijk die van een belangrijk gebied dat tegelijk nog in ontwikkeling is, verdient persoonlijke en sociale ontwikkeling een plaats in het onderwijsbeleid te krijgen, die recht doet aan de waarde ervan.

4. En wat levert het op?
Een samenleving waarin we zelf, samen, onze problemen kunnen oplossen en (eindelijk!) géén sterke mannen meer nodig hebben. Waarin we zélf – emotioneel en sociaal gezien – sterk en slim zijn, en waarin we die kracht kunnen inzetten voor doelen die ons samen vooruit helpen.
Deze tijd heeft, historisch gezien misschien wel voor het eerst (!), de kennis en de resources om dit mogelijk te maken. Maar een beetje druk zal nodig zijn. Zie het begin van dit artikel over de wereld die we daarmee vermijden :-)

Geplaatst in Onderwijs | Getagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Economisch onderzoek toont aan: persoonsvorming en welbevinden van leerlingen minstens zo belangrijk als kennis

Uitgerekend economisch onderzoek laat zien waarom het onderwijs nog steeds teveel op kennis en harde cijfers focust. Drie belangrijke rapporten, die niet zijn verwerkt in het advies OnsOnderwijs2032 (de schets voor het toekomstige onderwijs in Nederland), laten meer dan ooit het belang zien van sociaal-emotionele vaardigheden en persoonsvorming, evenals van geluk en welbevinden, in het onderwijs.

happy-kid-glasses-book-vs2Economen vroegen zich af: wat heb je nu echt aan onderwijs?
De gemiddelde onderwijzer, docent of zelfs schoolleider leest natuurlijk geen rapporten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) of het Centraal Planbureau (CPB), laat staan van het Centre for Economic Performance van de London School of Economics. Toch komen juist hier nu de belangrijkste argumenten vandaan om het geluk en de sociale vaardigheden van scholieren tot een kerntaak van het onderwijs te maken.
Alles draait daarbij om de vraag: wat heb je aan onderwijs voor je latere leven?

Lees verder

Geplaatst in Gelukseconomie, Onderwijs, Wetenschappelijk onderzoek naar geluk | Getagged , , , , , , , , , | 2 Reacties

Geluksvaardigheden effectief tegen daling welbevinden in het onderwijs

Wist je dat leerlingen elke klas dat ze hoger komen in het voortgezet onderwijs, gemiddeld minder gelukkig worden?
Er zijn nu programma’s die deze achteruitgang voorkomen en waarbij leerlingen groeien in sociaal-emotionele en geluksvaardigheden.
Scholen kunnen veel opsteken van deze programma’s bij het uitwerken van hun plannen voor Onderwijs2032.

geluk-op-de-middelbare-school-gaat-steeds-verder-naar-beneden-net-als-een-glijbaanGeluk op school is een glijbaan
Het is een van de minst bekende cijfers over de (leer)resultaten van leerlingen, of eigenlijk: scholen. Het welbevinden tijdens hun leven door de schooljaren heen. Kent u deze cijfers van uw eigen school? Of die van uw kinderen?
Hier komen ze. Op de lagere school geven leerlingen gemiddeld nog een 8,2 voor hun geluk en welbevinden. In de eerste klas middelbare school (zo rond de 12 jaar) daalt dit naar 8,0.
Ach, dat komt door de overgang naar de grote school, zou je zeggen. Maar in het tweede schooljaar daalt het verder naar 7,7. Het derde en het vierde schooljaar gaat er nog wat vanaf. Het wordt: 7,5 en ten slotte op 16 jarige leeftijd: 7,4. Dat is bijna een punt lager dan in het basisonderwijs! Bedenk daarbij dat de meest relevante verschillen in ons geluk zich niet afspelen tussen
0 en 10, maar pakweg tussen de 6,5 en de 8,5 (vanaf 6 en lager gaat het echt miserabel met iemand), dan zie je dat die daling van gemiddeld 0,8 punt behoorlijk meetelt.

Lees verder

Geplaatst in Geluksonderzoek en Positieve Psychologie, Opvoeding, onderwijs en kinderen | Getagged , , , , , , , , , , , | Één reactie

De grammatica van een gelukkige school

Montage van beelden die samen een indruk geven van het klaslokaal en de school van de toekomst.

Wie emotioneel gezond is op jonge leeftijd, heeft later de grootste kans om een gelukkig leven te leiden. Deze invloed is sterker dan die van inkomen, en zelfs groter dan die van kennis en opleiding.
Dit blijkt uit onderzoek van het Centre for Economic Performance van de London School of Economics onder leiding van de Britse econoom Richard Layard.
Het verscheen deze maand in the Economic Journal. Een gratis PDF kun je hier vinden. Ook The Guardian schreef er over. Nederlandse kranten natuurlijk weer niet. 

Met de uitkomsten van dit onderzoek wordt een van de kerngedachten van het huidige onderwijs, “een geslaagd leven is vooral afhankelijk van een goede cognitieve scholing”, flink gerelativeerd.
Of we het nu welbevinden, emotionele gezondheid, geluk of mentale fitheid noemen, het verdient zo langzaamaan een plaats in ons toekomstige onderwijs. Maar niet zomaar als “weer een vak erbij”.

Wat ik in dit artikel ga betogen, is dat we geluk en mentale fitheid in de context van de hele school moeten beschouwen. Ik zal daarvoor een simpel kader introduceren, dat alles wat je op school leert in één verband bij elkaar brengt. Dit is ontleend aan de grammatica, maar het gaat over het hele leven.

Deze blog is tevens een advies aan staatssecretaris Dekker in het kader van #onderwijs2032. (En is nu al meer dan 400 x gedeeld.Hier vind je de inleiding en een overzicht van de hele serie.

Lees verder

Geplaatst in Beleid, Boeken over geluk, Geluksonderzoek en Positieve Psychologie, Onderwijs | Getagged , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Baanbrekend rapport van het Britse parlement ziet ‘welbevinden’ als centraal thema in politiek en beleid

Dit verhaal is al een jaar oud – en er was destijds geen krant die erover schreef… –, maar nu in Nederland net een parlementaire commissie Brede Welvaart is geïnstalleerd, is het opeens heel actueel!

• Politieke partijen moeten in hun verkiezingsprogramma’s opnemen hoe zij het welbevinden van hun kiezers willen bevorderen en hoe zij dit gaan monitoren.
• Zij moeten ook zeggen hoe zij tegen ongelijkheid op dit gebied aankijken.
• Bij nieuw beleid moet altijd worden nagegaan welke effecten dit heeft op het welbevinden van de daarbij betrokken groepen.
• Alle ministeries moeten beschikken over analisten op het gebied van welbevinden.

Cover van het rapport Wellbeing in Four Policy AreasDeze baanbrekende aanbevelingen zijn afkomstig van een brede commissie uit het Britse parlement, de All-Party Parliamentary Group on Wellbeing Economics. Ze zullen volgens het rapport, in vergelijking met nu, leiden tot effectiever beleid, met een sterkere samenhang tussen de verschillende departementen, en betere resultaten.

Van links tot rechts deed mee
Dit rapport Wellbeing in four policy areas is de kroon op drie jaar werk en intensieve gesprekken met deskundigen. Op 14 oktober is het officieel gepresenteerd. Op vier verschillende gebieden gingen de parlementariërs na hoe ‘welbevinden’ als doel van beleid, en bij de beoordeling van beleid, een rol kan spelen.

Die terreinen zijn:
– arbeidsmarktbeleid;
– stadsplanning en verkeer;
– mindfulness in zorg en onderwijs;
– kunst en cultuur.
Ze worden hieronder besproken. Lees verder

Geplaatst in Beleid, Bruto Nationaal Geluk, Economie, Politiek | Getagged , , , , , , , , , | Één reactie

Aan het Volk van Nederland – tegen corruptie, de Oranjes en vriendjespolitiek, vóór vrijheid en geluk!

 Dit fameuze pamflet van 233 jaar geleden is een van de eerste uitingen van het streven naar geluk in de Nederlandse politiek!

Aanhef van het pamflet Aan het Volk van Nederland

 

Vandaag, 26 september, maar dan in 1781. Talloze Nederlanders worden die ochtend verrast door een pamflet in de vorm van een brief, dat de nacht ervoor in het geheim is verspreid. De schrijver is anoniem, de slaperige lezer weet dan nog niet dat op diens arrestatie al snel een hoog bedrag komt te staan.

Dit pamflet Aan het Volk van Nederland en de gebeurtenissen daaromheen zijn een verbazingwekkend stukje geschiedenis, dat vrijwel niemand kent. Hoog tijd om dat snel, met zevenmijlslaarzen, in te halen. Lees verder

Geplaatst in Boeken over geluk, Politiek | Getagged , , , , , | Een reactie plaatsen

Hoe belasting gelukkig maakt: zo win je een toekomstige Nobelprijs

Collage om het idee uit te drukken dat belastinghervorming tot groter geluk kan leiden.

 

Belastinghervorming kan best interessant zijn. Daar stond het opeens: midden in het rapport op pagina 51. De ideale manier om belasting te heffen. Hier ligt de kiem van een toekomstige Nobelprijs in de economie verborgen, dacht ik meteen. Maar eerst de rest van het verhaal.

Denktank over sociale vooruitgang 
Vorige week schreef ik dat media en politici in Europa er nog steeds niet in slagen het grote verhaal rond geluk aan de man te brengen. Hoe verfrissend is het dan als je merkt dat er organisaties zijn die het onderwerp ‘geluk in de politiek’ gewoon recht voor zijn raap op de agenda zetten. Zoals het Legatum Institute uit Groot-Brittannië met het rapport Well-Being and Policy.

Het Legatum Instituut is een volwaardige, onafhankelijke denktank over sociale vooruitgang. Nederland en België kennen dit soort organisaties niet. Engeland heeft er minstens twee. Die andere is natuurlijk, zoals iedereen zal weten die dit gebied kent, de National Economics Foundation (NEF).

Sturen op geluk voor beleidsmakers
Het doel van het rapport Well-being and Policy is “om beleidsmakers meer inzicht te geven in hoe zij gegevens over geluk (in de zin van welbevinden) kunnen gebruiken om beleid te verbeteren en welvaart te bevorderen.” De schrijvers zijn de voormalige Britse topambtenaar Lord Gus O’Donnell, de directeur van het statistisch bureau van de OESO Martine Durand, en drie bekende onderzoekers: Angus Deaton, David Halpern en Richard Layard.
In ongeveer 75 bladzijden wordt in beleidstaal op een rijtje gezet wat er in het bestuur verandert, wanneer de overheid subjectief geluk serieus neemt.
Volgens Geluksdoctorandus is dit het beste rapport op dit gebied tot nu toe. (Vergelijk het bijv. met Subjective Well-Being and Social Policy van de Europese Commissie uit 2010.) Lees verder

Geplaatst in Beleid, Economie | Getagged , , , , , , , , , , | Comments Off on Hoe belasting gelukkig maakt: zo win je een toekomstige Nobelprijs

Waarom ons Bruto Nationaal Geluk niet uit Bhutan hoeft te komen

Ergens in een klein ongerept landje achter de duinen…
Sorry, in de majestueuze Himalaya’s — daar weet men werkelijk wat geluk is…
Waar of niet waar?

Maak kennis met Bhutan en het Bruto Nationaal Geluk — wat is fictie en wat is werkelijkheid?

Trongsa Dong in Bhutan (with thanks to Christopher Fynn for the Creative Commons Licence)

 met dank aan Christopher Fynn voor deze prachtige foto

  • In 1972 introduceerde koning Jigme Singye Wanchuk van Bhutan het begrip Bruto Nationaal Geluk als leidraad voor de ontwikkeling van zijn land.
  • In 2004 vond in Bhutan de eerste International Conference on Gross National Happiness plaats met Nederlandse financiële steun. Het idee daarbij was dat Bhutan met deze ideeën iets kon teruggeven voor de geldelijke steun.
  • Op 19 juli 2011 nam de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op initiatief van Bhutan een resolutie aan die de VN een rol toekent bij het ontwikkelen van betere indicatoren voor welzijn en geluk.

Hoe je het wendt of keert, Bhutan is een van de voortrekkers bij het internationaal op de kaart zetten van het thema Bruto Nationaal Geluk. Ook in Bhutan zelf speelt ‘geluk’ een centrale rol bij het richting geven aan de nationale ontwikkeling. Kom daar eens om bij andere ontwikkelingslanden.

Bhutan wordt dan ook vaak als voorbeeld genoemd voor een rijk, maar materialistisch land als Nederland, dat nog steeds vooral op basis van het Bruto Nationaal Product zijn koers zou uitzetten. Op de achtergrond speelt dan de gedachte mee dat de Bhutanezen, anders dan wij, allang hebben begrepen dat ons geluk niet van zozeer van geld, alswel van andere zaken afhankelijk is.
Het gevaar van dit beeld is echter dat we in een idyllisch sprookje gaan geloven, waarmee we het streven naar geluk in ons eigen land niet verder helpen.

Lees verder

Geplaatst in Politiek | Getagged , , | Een reactie plaatsen

Wat komt er na Donald Trump?

Beste mensen, het duurt nog even, een aantal maanden op zijn minst, maar dan zal de huidige Amerikaanse president van het toneel verdwijnen. Waarschijnlijk wegens hoogverraad. De repercussies, negatief en positief, zullen wereldwijd merkbaar zijn. Ik schrijf dit nu vast (met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid), omdat het helpt ons erop voor te bereiden.
Ik zal dan ook een schets geven van wat ons te wachten staat. Een blik op wat er gaat komen, helpt bovendien om de moed erin te houden en te blijven focussen op de toekomst zoals we die wél graag willen zien.

Hoe lang nog voordat ze een stap naar voren zetten?

Maar eerst, zul je misschien vragen, hoe ik dat zo stellig durf te beweren? Het antwoord is simpel:

Mindfulness kun je ook op de politiek toepassen
Om te beginnen, de relaties van de Trump-campagne-organisatie met Rusland, en nu die van het Trump-kabinet, zijn werkelijk all over the place.

  1. Trump heeft naar eigen zeggen een relatie met Putin.
  2. Trump deed zelf zaken in Rusland; zijn zoons en dochters waren er, ook zonder hem; leden van zijn campagnestaf waren er; leden van zijn kabinet (Mike Flynn, al weg, Rex Tillerson, Wilbur Ross) waren er en deden er zaken of anders wel met Russen in Cyprus; steevast ging dat om oligarchen, criminelen (het verschil is soms dun) en hoge politici of bestuurders.
  3. Minsten zo relevant: Trump heeft al jarenlang dubieuze relaties met Russen in de VS. Ze werden in de watten gelegd in zijn casino’s, leenden hem geld (terwijl bijna niemand anders dat nog wilde!), woonden in een appartement in Trump Tower, en minstens een van hen werkte ook nog eens voor de FBI.

Het is of je een doordringende geur van olie ruikt, terwijl de verspreider daarvan zegt dat hij alleen maar bloemetjeslotion gebruikt.

Tijd en aandacht leiden bijna altijd tot extra inzicht
Maar naast en achter het nieuws van de gewone media, waarin je al het bovenstaande kunt terugvinden (als je er enige moeite voor doet), bevindt zich een netwerk van informatie-uitwisseling op Twitter. O.a. onderzoeksjournalisten en ex-leden van de inlichtingendiensten zijn daar te vinden. De laatsten zijn, normaal gesproken, uiterst terughoudend en dus oppervlakkig, dat is hun beroepsmatige reserve.
Momenteel voel je echter een onderhuids zinderende woede daarover dat ‘de Russen’ de democratie in Amerika zo sterk in hun greep konden krijgen. Zo kan het gebeuren dat een Britse journaliste van conservatieve huize, een voormalige inlichtingenfunctionaris uit de Amerikaanse Marine én nog anderen (soms gevoed door informanten achter de schermen) hun krachten bundelen en informatie uitwisselen om samen het hele verhaal boven water te krijgen.
En hierbij zijn de conclusies, zo langzaamaan, bijna onontkoombaar:

• Nadat de Russen jarenlang relaties (én de daarbij horende financiële afhankelijkheden) met Trump en de zijnen hebben gekweekt, hebben ze gecoördineerd met het Trump-team en één of meer ‘mollen’ bij de New Yorkse FBI in de verkiezingen ingegrepen. En nee, dat is geen sprookje van de Democraten omdat die niet tegen hun verlies kunnen. Dit komt van overtuigde patriots en conservatives. De Democraten, vinden zij, zijn veel té aarzelend en té afwachtend geweest.

Je bent niet de enige – er zijn vrienden op onvermoede plaatsen
Een vrijwel volledige versie van het verhaal kun je lezen op deze blog van de voormalig Britse parlementariër en nu journaliste Louise Mensch (de blog is anoniem, maar zij verwijst ernaar op haar twitteraccount). Je moet er even voor gaan zitten. Begin met het eerste artikel, en onderaan zie je vanzelf de link naar het volgende. Vergeet niet dit te combineren met de informatie hierboven, vooral de twee linken onder c!
Het kan zijn dat aspecten van haar verhaal er uiteindelijk anders uit zullen zien, maar zodra de hoofdlijnen ervan door officieel onderzoek worden bevestigd, zal het net zich sluiten. Dan is er nog maar één conclusie mogelijk: hoogverraad. Exit Trump. Óf hij wordt dan opgepakt óf – hij heeft immers niet geleerd om te verliezen – hij springt van het dak van Trump Tower. Sad. Het zou wel symbolisch zijn.

Voorspellen ja, maar nog niet alles is scherp
We kunnen met grote waarschijnlijkheid vermoeden dát zoiets gaat gebeuren, dan nog weten we echter niet precies hoe en wanneer; omdat Trumps regering en de Republikeinen – maar niet alle! – lang zullen tegenwerken (zelf denk ik dat binnen een half jaar de bom barst).
Als buitenstaanders kunnen we daar verder weinig aan doen. De Nederlandse inlichtingendiensten helpen al mee. Wij kunnen alleen maar afwachten. En daarbij beseffen dat er nu een regering in de Verenigde Staten zit, die eigenlijk… niet echt is.

Gek gevoel is dat, vind je niet?

Politieke verbeelding geeft nu al een idee van wat er gaat komen
Een paar dingen kunnen we wel doen:

  1. Beseffen dat alle voorafgaande analyses over de overwinning van Trump en diens populisme niet kloppen. Jammer van al die inkt en het papier. Wat zouden ze hebben geschreven als Hillary had gewonnen? Of wanneer ze toen al vermoedden dat de Russen er een hand in hadden?
    Gelukkig, misschien zijn de populisten toch niet zo sterk als ze lijken, en zijn wij met zijn allen beter dan we denken. Maar ook dan zullen we vaker naar de gewone man en vrouw moeten luisteren. Ook diens geluk hoort mee te  tellen! Hoe gaan we dat doen?
  2. Voorts kunnen we proberen ons een voorstelling te vormen van wat er dan in de VS gaat gebeuren. Want niet Hillary Clinton, maar vice-president Pence, zal daar in eerste instantie aan de macht komen. De Democraten, en ten minste een kleine meerderheid van het Amerikaanse volk, zullen dat niet leuk vinden… Wat gaat er bovendien gebeuren met de mensen die Trump hebben gesteund? En hoorde Pence daar niet ook bij? Of zal hij met andere topfiguren de dans ontspringen?
    Er zullen, mogen we hopen, stappen worden gedaan tot bipartisan (= onpartijdige) oplossingen. Vervroegde verkiezingen misschien. Mogelijk komt daar een herboren en wakker geschrokken Amerika uit te voorschijn… (maar waarschijnlijk niet zonder tegenstanders die zich mentaal hebben ingegraven).
    Ondertussen is Amerika in hoge mate met zichzelf bezig en slechts beperkt in staat om op wat er verder in de wereld gebeurt te reageren.
    Leader of the free world? Vergeet het maar, die rol zullen we vanaf nu zelf – met andere landen – moeten vervullen. Als we werk maken van geluksbeleid, zouden Nederland of België daarin misschien mondiaal voorop kunnen lopen.
  3. Want ten slotte zullen we ons ook moeten afvragen wat dergelijke ontwikkelingen voor ons, in Nederland of België, gaan betekenen. Wat denk je? Je kunt reageren onder dit artikel!
Geplaatst in Ethiek en moraal, Politiek | Getagged , , , , , , , , , | Één reactie